خرید نهال : قیمت نهال : خرید نهال عناب : خرید نهال به : خرید نهال گیلاس : خرید نهال فلفل سیاه : خرید نهال هلو : خرید نهال فندق : خرید نهال پسته هیبریدی : خرید نهال سیب : خرید نهال آلو : خرید نهال توت : خرید نهال گردو : خرید نهال توت موزی : خرید نهال ازگیل : خرید نهال گوجه سبز : خرید نهال خرمالو : خرید نهال آلبالو : خرید نهال زردالو : خرید نهال انار : خرید نهال زغال اخته : خرید نهال زیتون : خرید نهال انجیر : خرید نهال سماق : خرید نهال انگور : خرید نهال زرشک : خرید نهال سنجد : خرید نهال بادام : خرید نهال گلابی : خرید نهال شاه توت : خرید نهال بلوبری : خرید نهال شلیل : خرید نهال شاه بلوط

نهال بادام وحشی

مقدمه

تنوع ژنتیکی گیاهان، به دلیل کاربرد روزافزون و یکنواخت از پایه­ها و ارقام اصلاح شده محدود شده است و در ارقام بومی نیز در حال کاهش است (Doebley, 1989). لذا بررسی تنوع ژنتیکی یک گونه، در تهیه و اداره ژرم پلاسم­ها، تهیه برنامه­های اصلاحی، تکامل گونه، رده­بندی و بسیاری مسائل دیگر اهمیت دارد.

دلیل بررسی تنوع ژنتیکی در سطح گونه، ارزیابی ارتباط درجه تغییرات تکاملی با میزان تنوع ژنتیکی مشاهده شده است.

مطالعه تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی برای شناسایی ژنوتیپ­های مشابه به منظور حفظ، ارزیابی و استفاده از ذخایر ژنتیکی، مطالعه تنوع ژرم پلاسم قبل از شروع برنامه­های اصلاحی و ژرم پلاسم­های اصلاح شده بسیار اهمیت دارد. به طوری که تعیین سطح تنوع ژنتیکی در گونه­های گیاهی، در جهت انتخاب والدین در برنامه­های اصلاحی و حداکثر بهره­وری از پدیده توانمندی دورگ (Heterosis) اهمیت شایانی دارد (Goldstein et all., 1999).

تعیین ترکیب ژنتیکی گیاهان و قرابت بین آنها براساس ارزیابی برخی صفات مرفولوژیکی، زراعی، ژنتیکی و گاهی با بررسی­های شیمیایی آنها انجام می­گیرد.

ارزیابی نمونه­ها می­تواند با توجه به هدف استفاده از ژرم پلاسم صورت گیرد، که جنبه­های اگرونومیکی، پاتولوژیکی، مورفولوژیکی، سیتولوژیکی، بیوشیمیایی و مولکولی از جمله آنها است.

کسب اطلاع از فواصل ژنتیکی، در بین افراد یا جمعیت­ها و آگاهی از روابط خویشاوندی گونه­های مورد نظر در برنامه­های اصلاحی، امکان سازمان­دهی ژرم پلاسم و نمونه­گیری مؤثرتر از ژنتوتیپ­ها را فراهم می­سازد.

برای بهره­وری از منابع ژنتیکی با حداکثر کارآیی، شناخت مواد ژنتیکی نگهداری شده ضروری است. برای حفاظت از ذخایر ژنتیکی موجود، روش­های مختلف جمع­آوری ژرم پلاسم به کار گرفته می­شود و نگهداری از این ژرم پلاسم نیز به شیوه­های حفاظت در زیستگاه طبیعی (Insitu conservation) و حفاظت در برون جا (Exsitu conservation) نظیر حفاظت انجمادی (Cryposervation) صورت می­پذیرد. اما ظرفیت بانک­های ژنی در دنیا محدود است (ارزانی، 1383)، و لازم است که با استفاده از برنامه­های دقیق تعیین تنوع ژنتیکی و انتخاب هدفدار نمونه­ها، حجم جمع­آوری و نگهداری ژرم پلاسم­ها را متناسب با ظرفیت موجود بانک­های ژنی اختیار نمود. بررسی­های دقیق­تر از روابط ساختاری و هویت ژنتیکی گیاهان در بانک­های ژنی، مدیریت مؤثر آنها را برای محققان آسان­تر خواهد کرد (Goldstein et all., 1999).

اهمیت گونه­های وحشی بادام

این ­گونه­ها دارای صفات ارزشمندی چون مقاومت به شرایط نامساعد محیطی و افات و بیماری­ها هستند که می­توانند برای اصلاح بادام مد نظر قرار گیرند.

جدول: مشخصات برخی از صفات در گونه­های وحشی بادام

بخش

نام گونه

نوع کاربرد اصلاحی

Amygdalus Spach

Prunus dulcis (Mill.)

D. A Webb)

مقاومت به آفات و بیماری­ها در هلو

 

Prunus argentea (Lam.)

Rehd.

خودسازگاری و مقاومت به سرمازدگی بهاره،

 

Prunus kuramica

(Korsh.) Hand. –Mazz..

خودسازگاری، عادت رشد و مقاومت به سرمازدگی بهاره در بادام

 

Prunus kuramica

(Korsh.) Kitam.

خودسازگاری و مقاومت به بیماری­ها در بادام

 

Prunus webbii

(Spach) Vierh

خودسازگاری و عادت رشد در بادام

Chameamygdalus Spach

Prunus petunikovii (Litv.)

Red.

مقاومت به آفات و بیماری­ها در بادام

Leptopus Spach.

Prunus tangutica (Batal.) HaKoehne

مقاومت به آفات و بیماری­ها در بادام

Spartioides Spach.

Prunus scoparia (Spach)  Schneider

مقاومت به خشکی در بادام

گونه­های وحشی بادام یک نقش اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی را در برخی از مناطق ایفا می­کنند. در حقیقت این درختان برای اهالی بومی بسیاری از مناطق دارای مصارف متفاوتی از جمله مصرف میوه، فروش آن برای استخراج روغن و مصرف چوب آنهاست. این درختان در برخی اراضی در کنترل فرسایش نیز مؤثر هستند.

یکی از مصارف اصلی این گونه­ها، کاربرد آنها به عنوان پایه برای بادام و آلو برای کنترل رشد تاج و مقاومت در برابر خشکی به ویژه در شرایط دیم می­باشد (Rahemi, 2002). گونه­های وحشی بادام به صورت سنتی از 300 سال پیش در برخی از مناطق فارس به عنوان پایه بادام کاربرد دارند (مردانی و راحمی، 1384) و امروزه کاربرد این پایه­ها علاوه بر آن استان در استان­های کرمان، بوشهر و هرمزگان هم مشاهده می­شود (Rahemi and Yadollahi, 2006). گونه­هایی که به عنوان پایه کاربرد دارند، شامل گونه­های ذیل می­باشند:

  1. P. spartioiedes
  2. P. spinosissima
  3. P. scoparia
  4. P. eriocalda
  5. P. horrida
  6. P. elaeagnifolia

منشاء بادام

بادام معمولی P. communis دارای دو نوع توده طبیعی شناخته شده می­باشد (Vavilov, 1930; Denisov, 1988). یک توده آن در دامنه کوه­های کپت­داق (Kopet dagh) در آسیای مرکزی و در نواحی بین ایران، ترکمنستان و تاجیکستان پراکنده است و توده دیگر در دامنه­های کوه­های تیان­شیان (Tien Shan) بین مغولستان و ازبکستان قرار دارد. توده مذکور به شرایط زمستان­های ملایم و تابستان­های گرم و خشک سازگاری یافته و دارای ویژگی­هایی نظیر نیاز سرمایی پایین، زودگلدهی، قدرت رشد زیاد در اوایل فصل، سیستم ریشه عمیق و مقاومت به گرما و خشکی است و در واقع مشابه با خصوصیات موجود در بادام­های زراعی امروزی است (Kester and Gradziel, 1996).

از سوی دیگر، گونه­های بادام که از نظر گیاه­شناسی  P. communis نام دارند و به دو نژاد اکوجغرافیایی (Eco-geographical) تقسیم شده­اند (Zohary and Hopf, 2000):

الف- گروه با تیپ وحشی بزرگتر که زیر گونه P. communis subsp. spontanea را شامل می­شوند و در مناطق مدیترانه­ای (بارندگی سالیانه 800-350 میلیمتر) می­رویند و نزدیکی زیادی با ارقام زراعی از لحاظ مرفولوژی برگ و گل، زودگلدهی و نیازهای اقلیمی و عادت­های رشد دارند.

ب- گروه خشکی­زی با تیپ وحشی کوچکتر که P. communis subsp. Microphylla را شامل می­شوند نیز شناخته می­شوند و در مناطق خشک جنگل­های استپی و یا شبه استپی می­­روند و دارای برگ­ها و میوه­های کوچکتر از تیپ­های پر رشد مدیترانه­ای هستند.

به طور کلی بادام­های وحشی بیش از 30 گونه گیاهی را شامل می­شوند که به خاطر تنوع زیاد و وجود زیر گونه­ها و نژادهای اکوتیپی مختلف به دامنه وسیعی از شرایط اکولوژیکی (بیابان­ها، دامنه­ها و مناطق کوهستانی) سازگاری یافته­اند و دارای پراکنش وسیع جغرافیایی هستند. به طوری که در سراسر آسیای مرکزی، ترکمنستان به طرف ایران، جنوب غرب آسیا و دامنه­های کوه­های تیان­شان ازبکستان و تاجیکستان و کوه­های هندوکش افغانستان پراکنده­اند (Kester and Gradziel, 1996; Grasselly and Duval, 1997).

در مورد منشاء بادام، فرضیه­های متعددی وجود دارد. برخی بر این عقیده­اند که بادام­های مورد کشت و کار امروزی در اثر سلکسیون از میان گونه­های قدیمی آن به دست آمده است، همچنین گفته می­شود که حذف بادام­های مغز تلخ، ناشی از گزینش بشر بوده است که در این روند، ارقام مغز شیرین گزینش شده و ارقام وحشی مغز تلخ حذف گردیده­اند (Kovalev and Kester and Gradziel, 1996, Kostina, 1935). بنابراین این تصور وجود دارد که بادام زراعی از طریق دخالت­های بشر به وجود آمده و یک گونه طبیعی نمی­باشد (Kester and Gradziel, 1996; Evreinov, 1958).

این تصور نیز وجود دارد که P. communis از تلاقی میان گونه­های وحشی بادام که دارای مغز شیرین هستند نظیر P. bucharica، P. kuramica، P. fenzliana به وجود آمده باشد (Crossa-Raynaud and Grasselly, 1985). همچنین اجداد بادام زراعی (P. communis) به سه گونه مختلف P. bucharica، P. fenzliana ، P. ulmifolia نسبت داده شده است (Kester and Gradziel, 1996; Vavilo, 1930).

Kester and Gradziel (1996)، پیشنهاد نمودند که شاید بادام­های مغز شیرین در اثر جهش در گونه هایی مثل P. bucharica به وجود آمده است.

گونه بدام وحشی P. kuramica که بسیار شبیه بادام­های زراعی می­باشد، خاص نواحی افغانستان و پاکستان است و شرایط خشک (Xerophyte) را به خوبی تحمل می­نماید، در حالی که بادام­های زراعی P. communis (P. dulcis) در مقایسه با بادام­های وحشی مذکور، شرایط خشک را کمتر تحمل می­نمایند (Kester and Gradziel, 1996).

اکثر گونه­های وحشی بادام دارای میوه­های نسبتاً ریزی می­باشند، ولی گونه­های P. fenzliana و P. bucharica دارای میوه­های نسبتاً بزرگتر می­باشند. هر دو گونه فوق قرابت نزدیکی با بادام زراعی دارند (Grasselly and Duval, 1997).

از طرفی گونه­های بادام وحشی بادام در بین خود یا بین گونه­های کاشته شده دو رگ­زایی و در حال تحول گیاه­شناسی هستند (Grasselly and Duval, 1997) و امکان تلاقی بین گونه­های مختلف بادام، به ویژه آنهایی که از نظر گیاه­شناسی در یک بخش (Section) قرار دارند، وجود دارد. تلاقی طبیعی بین بادام­های زراعی و گونه­های وحشی نیز به آسانی انجام می­شود (Denisov, 1988; Grasselly, 1976). بنابراین تلاقی بین گونه­ای و تبادل ژن­ها و نوترکیبی در مناطق و رویشگاه­هایی که این گونه­ها در کنار هم رشد می­کنند، صورت می­گیرد. برای مثال در نواحی مدیترانه، گسترش درختان بادام وحشی P. webbi در کنار درختان بادام زراعی باعث شده تلاقی­های طبیعی در بین آنها صورت گیرد (Serafimov, 1975).

نهایتاً اگرچه که گزارش شده است که بادام­های اهلی از تلاقی گونه­های وحشی خویشاوندش به دست آمده است، ولی اجداد و والدین وحشی آن همچنان ناشناخته است (Ladzinsky, 1999; Bortiri et all., 2002).

در میان گونه­های مختلف جنس Prunus، بادام قرابت نزدیکی با هلو دارد و گاهی این دو گیاه در زیر جنس مشترکی به نام Amygdalus قرار داده می­شوند. از نظر تکاملی تصور می­شود که شرایط محیطی، این 2 گونه را از یکدیگر جدا نموده است. هلو بیشتر در آب و هوای مرطوب آسیای شرقی و بادام در آب و هوای خشک آسیای مرکزی و جنوب غرب آسیا تکامل و گسترش یافته­اند (Kester and Gradziel, 1996; Watkins, 1979).

از 4000 سال قبل از میلاد، محصول درختان بادام که در مجاورت تمدن­های باستانی قرار داشتند، مورد مصرف قرار می­گرفت. به مرور زمان ساکنان این مناطق با کشت و کر این درخت آشنا شدند و شاید بادام اولین گونه درختی باشد که در دنیای قدیم تحت کشت در آمده است (Zohary and Hopf, 2000). تصور می­شود که اهلی شدن بادام در 2000 تا 3000 سال قبل از میلاد و به احتمال زیاد در اوایل عصر برنز (Bronze Age) صورت گرفته است. کشت متداول بادام در سال­های اولیه به صورت نهال­های بذری و اکثراً به صورت تک درخت و حاشیه­ای در مزارع و کنار جاده­ها صورت می­گرفته است (Grasselly, 1972). بادام در زمان باستان در منطقه خاورمیانه پرورش می­یافته و اولین شواهد تاریخی مربوط به بادام در بابل پیدا شده است. در عصر ساسانیان (651-224 میلادی) کشت و پرورش بادام در ایران متداول گردید و باغات وسیعی از بادام در قلمرو ساسانی گسترش یافت.

از این­روف مراکز اولیه منشاء بادام را می­توان در تمدن­های قدیمی و مسیرهای بازرگانی باستانی (نظیر جاده ابریشم) جستجو نمود، بادام در جریان تمدن­های اولیه در سراسر آسیای مرکزی و جنوب غربی آن توزیع و پخش گردیده است.

مرحله تکامل و پراکنش بادام را می­توان به اهلی شدن اولیه و گسترش آن به سرتاسر نواحی مرکزی و جنوب غربی آسیا وابسته دانست. این نواحی شامل چین، شمال غرب هندوستان، شمال پاکستان، ایران، ترکیه، سوریه و فلسطین اشغالی می­باشد.

وزوایی (Vezvaei, 2003) پلی­مورفیسم بالایی را برای بادام در ایران گزارش کرد، به عقیده او ایران یک استخر ژنی (Gene pool) بسیار مهم برای بادام است و اهلی شدن بادام ممکن است از این منطقه آغاز شده باشد.

به عقیده Browicz (1974) بادام معمولی P. communis در حالت وحشی، احتمالاً از طریق ایران، قفقاز و جنوب ترکیه به سوریه، لبنان و اردن راه یافته است.

بادام سپس به وسیله یونانیان و رومیان به تدریج به تمام قسمت­های نواحی مدیترانه از جمله یونان، ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، پرتغال و بعداً به آفریقای شمالی شامل تونس و مراکز راه یافته است. بادام در سال 1700 پس از میلاد از اسپانیا به شهر سانتا باربارا Santa Barbara در آمریکا برده شد و توسعه کشت بادام در آنجا از اواسط قرن هجدهم به بعد صورت پذیرفت.

به طوری که امروزه آمریکا به عنوان بزرگترین قطب تولید بادام دنیا شناخته می­شود (Kester and Gradziel, 1996). سپس بادام به استرالیا راه یافت، منشاء بادام­های پوست سخت استرالیا از اسپانیا و اردن، و منشاء بادام­های پوست نازک آنجا از آمریکا است (Wooley et al., 2000).

رده­بندی گونه­های جنس Prunus در خانواده Rosaceae

به عقیده Arus et al., (2008) راسته Rosales دارای تعداد زیادی خانواده است که یکی از مهمترین این خانواده­ها، خانواده Rosaceae است.

خانواده Rosaceae دارای تعداد زیادی زیر خانواده (Maloideae, Spiraeoideae, Prunoideae, Lyonthamnoideae, Keeioideae, Potentilloideae, Rosoideae) است. ولی به نظر Morgan et al., (1994) این خانواده دارای 4 زیر خانواده (Spiraeoideae, Rosoideae, Maloideae Amygdaloideae) است.

 بادام (Almonds) گیاهی از خانواده Rosaceae و زیر خانواده Amygdaloideae یا Prunoideae است. این زیر خانواده، جنس­های مختلف از جمله جنس Prunus را شامل می­شود و رده­بندی­های مختلفی برای این جنس وجود دارد.

 

جدول: رده­بندی موجود در داخل جنس Prunus

(Lee and Wen, 2001)

P. tschonoskii Kochne

P. verecunda Kochne

Sect. 3. Mahaleb Focke

P. mahaleb L.

 

Sect 4. Phyllomahaleb Kochne

P. maximowizii Rupr. 4034

P. maximowizii Rupr. 4079

Subgenus 4. Padus (Mocnch) Kochne

P. buergeriana Miq.

 

P. grayana Maxim

P. maakii Ruper. 4009

 

P. maakii Ruper. 4055

 

P. padus L. var. commutate Dipp.

P. serotion Ehrh.

P. virginiana L.

 

Subgenus 5. Laurocerasus Kochne

P. caroliana Aiton

P. fordiana Dunn

P. ilicifolia (Nutt.) Walp.

 

P. ilicifolia ssp. Lyonii (Eastw.) Raven

 

P. laurocerasus L. 5001

 

P. laurocerasus L. 5006

 

Exochorsa giraldii Hesse var. wilsonii

(Rebder) Rchlder

Maddenia hypoleuca Kochne

 

Oemleria cer asiformis (Hook. & Am.) Landon

Prinsepia sinensis (Oliv.) Oliv.

 

Prinsepia uniflora Batal.

Lyonothammus floribundus Gray

Ssp. Floribundus

Ssp. Asplenifolius (Gr.) E. mURRAY

 

Subgecnus 1. Prunus

Sect 1. Prunus

P. domestica L.

P. salicina Linadl

 

Sect 2. Prunocerasus Kochne

P. americana Marsh. 4021

P. americana Marsh. 4061

P. angestifolia Marsh.

P. nigera Ait.

 

P. umbellate EIL

Sect 3. Armemiaca (Lam.) Koch.

P. armeniaca L. var. manshurica Maxim.

P. mune (Sicb. & Zucc.

 

Subgenus 2. Amygdalus (L.) Focke

P. persica (L.) Batsch.

P. tenella Batsch.

 

Subgenus 3. Cerasus Pars.

Sect 1. Microceranus Webb.

P. besseyii Bailcy

 

P. tomentosa Thunb.

Sect 2. Pseudocerasus Kochne

P. ca,panulata Maxim.

 

P. cyclamina Kochne

P. incise Thumb.

 

P. leveilleana Kochne var. pendula Nakai

P. nipponica Matsum. Var. nipponica

 

Var. kurilensis (Miyabe) Wils.

 

P. pendula Maxim. Var. ascendens

(Mak.) Ohwi

P. sargentii Rehder 4014

P. sargentii Rehder 4046

 

P. subhirtella Miq. Var. subhirtella var. autumalis Mak.

P. serrulata Lindl. Var. spontanea Uycki

Var. guetpartensis Uycki

 

روابط فیلوژنتیک بین زیرجنس­های Prunus، Amygdalus و Cerasus نیز توسط Bortiri et al., (2002) مشخص شده است. وی جنس Prunus را در 2 شاخه اصلی یکی شامل زیرجنس­های Laurocerasus، Cerasus و Padus و دیگری شامل زیرجنس­های Emplectocladus، Amygdalus و Prunus تقسیم­بندی کرد. او همچنین گونه­های متعلق به بخش Microcerasus (که قبلاً در زیرجنس Cerasus قرار داشتند) را در زیرجنس Prunus قرار دارد.

رده­بندی گونه­های بادام

Spach, (1843) زیر جنس Amygdalus را به دو گروه هلو و بادام تقسیم کرد، او گونه­های بادام را در 5 بخش تقسیم کرد که جمعاً 22 گونه را دربر می­گیرند. این بخش­ها عبارتند از: Euamygdalus، Spartioides، Lycioides، Chamaeamygdalus و Leptopos (Spach, Fellipe, 2000; Denisov, 1988; 1843; Grasselly, 1976).

بخش (Syn. : Amygdalus) Euamygdalus شامل گونه­هایی است که نزدیک به بادام­های زراعی بوده و از آسیای مرکزی تا جنوب اروپا و قسمت­های جنوبی اردن گسترش یافته­اند (Kester and Gradziel, 1996). گونه­های موجود در این بخش متنوع و خیلی مشابه به همدیگر بوده و با یکدیگر به طور آزادانه تلاقی می­یابند، ولی در پراکنش جغرافیایی متفاوت هستند (Grasselly, 1976). گیاهان این گروه دارای شاخه­های کوتاه (Brachyblast) فراوان می­باشند و برگ­های گیاه تا پاییز باقی می­مانند، هیپانتیوم استکانی یا استوانه­ای پهن، هسته معمولاً چاله­دار و به ندرت صاف یا شیاردار دارند (خاتم­ساز، 1371). درختان این گروه در اصلاح ژنتیکی بادام و همچنین به عنوان پایه برای بادام کاربرد دارند (ایمانی، 1376).

بخش Spartiodes شامل گونه­هایی است که در قسمت­های جنوبی آسیا پراکنده می­باشند (Kester and Gradziel, 1996). این بخش، مخلوطی از گونه­هایی است که مرفولوژی مشابهی را نشان می­دهند و شاید شامل یک گونه باشند و تقسیم­بندی آنها مشکل است. به شرایط خشکی، سازگاری داشته و اغلب در دره­ها و مناطق پست بیابانی و به صورت بوته یا درختچه بدون خار یافت می­شوند (Grasselly, 1976(. شاخه­ها سبز رنگ و فاقد شاخه­های کوتاه (براکی بلاست) می­باشد و برگ­هایشان خیلی زود (قبل از تابستان) خزان می­کند. هیپانتیوم نیم کروی – استکانی دارند و هسته آنها نسبتاً صاف (نه به طور مشخص سوراخ­دار و نه شیاردار) است.

بخش Lycioides شامل گونه­های بسیار متنوعی می­باشد که به صورت درختچه­ای، خیلی پاکوتاه و خاردار می­باشند و در ایران، افغانستان، عراق، ارمنستان و تاجیکستان یافت می­شوند (Kester and Gradziel, 1996). گونه­های موجود در این بخش تحت نام­های متفاوت به وسیله گیاه­شناسان مختلف معرفی شده­اند، که تمام این گونه­ها به طور کامل یا به طور نسبی، خشکی­زی هستند (Grasselly, 1976). گونه­های موجود در این بخش، سازگاری مختلفی با شرایط مختلف آب و هوایی پیدا کرده­اند (Fellipe, 2000).

بخش Chamaeamygdalus شامل گونه­هایی است که از منطقه بالکان تا کوه­های آلتای (تاجیکستان)، گرجستان و به طور کلی در قسمت­های مختلف جنوب شوروی سابق گسترش دارند (Kester and Gradziel, 1996). دارای تفرق ژنتیکی گسترده­ای می­باشند و به سختی با گونه­های زراعی تلاقی می­یابند (Grasselly, 1976). این گونه­ها خاردار و به صورت درختچه­ای بوده که مقاومت خوبی در برابر سرمای زمستانه از خود نشان می­دهند (Fellipe, 2000).

بخش Leptopus شامل گونه­هایی است که اختلاف زیادی با سایر بخش­ها دارند و بیشتر در غرب چین و مغولستان پراکنده­اند، وجود این گونه­ها در شوروی سابق نیز گزارش شده است (Kester and Gradziel, 1996). درختان این بخش فوق­العاده مقاوم به سرما بوده و کاربرد آنها در شمال غربی چین به عنوان پایه برای بادام در تحت بررسی هستند (Grasselly, 1976).

تلاقی P. dulcis با سایر گونه­های بادام موجود در بخش Euamygdalus به راحتی صورت می­پذیرد، همچنین تلاقی آن با گونه­های موجود در بخش Spartiodes به سهولت امکان­پذیر است. اما تلاقی آن با گونه­های موجود در بخش Lycioides تا حدودی مشکل و به مراتب مشکل­تر از تلاقی آن با سایر گونه­های موجود در بخش­های Chameamygdalus و Leptopus است (Kester and Gradziel, 1996).

رده­بندی گونه­های وحشی بادام که توسط Spach (1843) صورت پذیرفته در زیر آورده شده است:

Groupe: Almond

I. Section: Euamygdalus Spach

1. P.dulcis (Miller) Eebb

2. P. bucharica (Korsh.)

3. P. communis (L) Achangeli

4. P. fenzliana (Fritsch)

5. P. kuramica (Korsh.)

6. P. orientalis (Mill), P. ARGENTEA (Lam).

7. P. kotschyi (Boissier and Hohenm, (Nab. And Rehd.)

8. P. korshinskii Hand-Mazz

9. P. webbii (Spach) Vierh.

10. P. zabulica (Serifimov)

 

II- Section: Spartioides Spach

11. P. scoparia (Spach)

12. P. spartioides (Spach)

13. P. Arabica (Oliver)

14. P. glauca

 

III- Section: Lycioides Spach

 17. P. nana (L.) Stokes

18. P. ledebourniana (Schlecht.)

19. P. petunnikovii (Litv.)

20. P. tangutica Batal. (P. dehisecens) Koehne

 

V. Section: Leptopus Spach

21. P. pedunculata. Pall

22. P. mongolica Maxim ex.

 

Groupe: Peach

1. P. persica (L.) Batsch

2. P. mira (Koehne)

3. P. daviiana (Carriere)

در ادامه Browicz and Zohary (1996)، گونه­های وحشی بادام را در یک جنس مستقل Amygdalus و در 2 زیر جنس Amygdalus و Dodecandra تقسیم­بندی کردند که مجموعاً شامل 26 گونه می­باشند.

در زیر جنس Amygdalus گیاهان به صورت درخت یا درختچه­ای، بدون خار یا کم و بیش خاردار هستند و دارای برگ­هایی هستند که در جوانه بر روی هم تا خورده (Conduplicate) و تعداد پرچم های گل حدود ۲۰ تا ۳۰ و یا بیشتر است، هیپانتیوم استکانی یا نیم کروی است و قاعده آن هیچ وقت برجسته نیست.

در زیر جنس Dodecandra گیاهان بصورت درختچه ای کوچک هستند که دارای خار فراوان می باشند، بطوریکه شاخه های جوان نیز بصورت خارهای محکم درآمده اند. برگ ها در جوانه از دو حاشیه سطح فوقانی برگ بطرف رگبرگ اصلی روی هم پیچ خورده اند (ConVolvulate)، گل ها حداکثر ۱۷ پرچم دارند. هیپانتیوم استوانه ای است و گاهی در قاعده برجسته است. رده بندی گونه های وحشی بادام که توسط (1996) Browicz and Zohary صورت پذیرفته در ادامه آورده شده است:

Genous : Amygdalus (L.)

I – Sub-genous: Amygdalus

(i)  Section : Amygdalus (Syn : Euamygdalus Spach )

 a-Groupe species : Communis

1-  A. communis L. [include A. korshinskyi (Hand-Mazz.) Bornm]

2-   A. trichamygdalus (Hand.-Mazz.) Woronow

3-  A.fenziliana (Fritsch) Lipsky

4-  A. webbii (Spach)

5-  A. haussknechtii (Schneider) Bornm.

6-  A. browiczii Freitag[ include A. zabulica Seraf]

7-  A. kuramica Korsh.

8-   A. bucharica Korsh.

9- A. tangutica (Batalin) Korsh. (include A. dehiscens Koehne)

b-Groupe species: Orientalis

10- A. orientalis Duhamel.

11- A. graeca Lindl

12-A. elaeagnifolia (Spach) (include A. leiocarpa Boiss.)

13-A. kotschyi Boiss. & Hohen.

14-A. carduchorum Bornm.

15- A. mongolica Maxim.

)ii) Section : Chamaeamygdalus Spach

16- A. mana L.

17- A. georgica Desf.

18- A. ledebourniana Schlecht.

19-  A. petunnikovii Litv.

(ii)             Section : Spartioides Spach

 20- A. arabica Olivier (include A. agrestis Boiss)

21- A. scoparia Spach

II- Sub genous : Dodecandra (Spach) Browicz (Syn.: Lycioides Spach)

 22- A. lycioides Spach, (Syn. A. horrida Spach)

23- A. spinosissima Bunge.(include A. turcomanica Lincz).

24- A. eburnea Spach

25-A. brahuica Boiss.( include: A. afghana Pachom).

26- A. erioclada (Bornm.)

بعدا (1998) ,Socias i Company گونه های وحشی بادام را وابسته به جنس Prunus دانست و آنها را در یک زیر جنس (Amygdalus) و دو سری Icosandrae و Dodecandra تقسیم کرد که مجموعاً شامل ۲۴ گونه می باشند. او کلیه گونه های بادام را در قالب جنس Prunu تقسیم بندی و نام گذاری کرد.

رده بندی گونه های وحشی بادام که توسط (1998) Socias i Company صورت پذیرفته در ادامه آورده شده است:

Genous : Prunus L. (1735)

 Sub-genous: Amygdalus (L.) Focke

 Serie: lcosandrae Spach (1843)

 (Syn. : Subgen. Amygdalus Browicz and Zohary)

(i) Section: Euamygdalus Spach (1843)

(Syn.: Sect. Amygdalus Browicz and Zohary)

Groupe Amygdalus

1- P. amygdalus Batsch (1801)

(Syn. : Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill., Prunus communis (L.) Arcang, Prunus dulcis (Mill.) D.A. Webb). II incorpore P. korshinskyi Hand Mazz.)

2-  P. trichamygdalus Hand-Mazz. (1913)

(Syn.: Amygdalus trichamygdalus (Hand.-Mazz.) Woronow)

3- P. fenziliana Fritsch (1892)

(Syn.: Amygdalus fenziliana (Fritsch) Lipsky)

 4- P webbii (Spach) Vierh. (1915)

(Syn.: Amygdalus webbii Spach, Amygdalus salicifolia Boiss. and Bal)

5-P haussknechtii Schneider (1905)

(Syn.: Amygdalus haussknechtii (Schneider) Bornm.)

6- P. zabulica (Seraf) SIC, comb. nov. (1996)

(Syn.: Amygdalus zabulica Seraf). II incorpore Amygdalus browiczii Freitag)

 7- P. kuramica (Korsh.) Kitam. (1960)

(Syn. : Amygdalus kuramica Korsh.)

8-    P. bucharica (Korsh.) Hand-Mazz. (1913)

(Syn. : Amygdalus bucharica Korsh.)

9-P. tangutica (Batal.) Koehne (1912)

(Syn. : Amygdalus tangutica (Batal.) Korsh.)

 Groupe Orientalis

10- P. argentea (Lam.) Rehd. (1922)

(Syn.: Amygdalus orientalis Duhamel, Amygdalus argentea Lam.)

11- P. discolor (Spach) Schneider (1905)

(Syn.: Amygdalus graeca Lindl., Amygdalus discolor (Spach) Roemer)

12- P. elaeagnifolia (Spach) E. Murray (1969)

 (Syn.: Amygdalus elaeagnifolia Spach, Amygdalus kermanensis Bornm.)

13- P kotschyi (Boiss. and Hohen) Náb. (1923)

 (Syn.: Amygdalus kotschyi Boiss. and Hohen.)

14-P carduchorum (Bornm) Meikle (1965)

 (Syn.: Amygdalus carduchorum Bornm).

15- P. mongolica Maxim. (1879)

(Syn.: Amygdalus mongolica (Maxim) Ricker)

 (ii) Section : Chamaeamygdalus Spach (1843)

16- P. mana (L.) Stokes (1812)

)Syn. : Amygdalus mana L., Prunus tenella Batsch). II incorpore: P. georgica Desf).

P. ledebouriana (Schlecht.)

17- P. petunnikovii (Litv.) Rehd. (1926)

(Syn. :Amygdalus petunnikovii Litv.)

 (iii) Section : Spartioides Spach (1843)

18- P. arabica (Olivier) Meikle (1967)

(Syn.: Amygdalus arabica Olivier, Amygdalus spartioides Spach, Prunus spartioides (Spach) Schneider

 (Syn.: Amygdalus scoparia Spach)

19- P. scoparia (Spach) Schneider (1905)

Serie: Dodecandra Spach (1843)

 (Syn. : Lycioides Spach)

20- P. lycioides (Spach) Schneider (1906)

(Syn. : Amygdalus lycioides Spach)

21- P. spinosissima (Bge.) Franch. (1883(

)Syn. : Amygdalus spinosissima Bge.)

22- P. eburnea (Spach) Aitch. and Hemsley (1886)

(Syn. : Amygdahs eburnea Spach, Amygdalus spathulata Boiss.)

 23- P. brahuica (Boiss.) Aitch. and Hemsley (1886)

(Syn. : Amygdalus brahuica Boiss.)

24- P. erioclada (Born.) SIC, comb. nov. (1996)

(Syn. : Amygdalus erioclada Born)

به اعتقاد وی، گونه های ذیل جزء زیر جنس AmygdaluS قرار نمی گیرند:

1- Prunus persica (L.) Batsch (1801)   هلو

2- Prunus davidiana (Carr.) Franch. (1872)

 

Zohary, (1998) با رد نظر Socias I Company, (1998)، بر عقیده Browicz and Zohary (1996) مبنی بر مستقل بودن جنس Amygdalus از سایر گونه­های جنس Prunus تأکید کرد، به عقیده او گونه­های بادام مشخصاً در یک گروه طبیعی قرار می­گیرند که از سایر درختان میوه هسته­دار متعلق به خانواده رزاسه جدا می­باشند. به طوری که گونه­های بادام فقط در مرکز و جنوب غرب آسیا پراکنده شده­اند. همچنین به عقیده وی، اینکه بادام قادر به تلاقی با سایر گونه­های جنس Prunus است از نظر گیاه­شناسی دلیل خوبی برای قرار دادن آن در قالب جنس Prunus نیست، ضمن آنکه قرار دادن گونه­های بادام در یک جنس مستقل، تشخیص و تفکیک آنها را از سایر گونه­های جنس Prunus تسهیل می­بخشد.

شناسایی برخی از گونه­های وحشی موجود در آسیای مرکزی و چین بسیار مشکل است، چرا که تنوع مرفولوژِکی (Variabi;ity morphological) آنها با بومی شدن جغرافیایی (Geographical localization) متفاوت شده است (مثل P. tangutica). همچنین در مناطق بیابانی با بارندگی کم از جنوب غرب آمریکا تا شمال مکزیک گونه­های مختلفی از جنس Prunus یافت می­شوند که شباهت زیادی به بادام دارند، ولی امروزه آنها را جزء آلوها می­دانند. از آن جمله می­توان به گونه­های ذیل اشاره نمود (Fellipe, 2000).

1. P. fasciculata در کالیفرنیا 

2. P. anderson در نودا 

3. P. glandulosa در تگزاس 

4. P. fasciculata

5. P. macrophylla

6. P. halardli

بادام را به واسطه دارا بودن اگزوکارپ خشک و کم و بیش خزی و یا گاهی صاف که پس از رسیدن از یک سمت شکافته می­شود و همچنین به دلیل سوراخ­دار و شیاردار بودن اندوکارپ آن، از آلو متمایز می­سازند (ثابتی، 1344).

برخی محققین نظیر Rickler (1972) و Serafimove (1975) معتقدند که لازم است خصوصیات گونه­های بادام وحشی مورد بررسی مجدد قرار گیرد تا تعداد گونه­های موجود از حدود 40-30 عدد به 12 عدد کاهش یابد. در این صورت شاید تمام گونه­های مربوط به گروه Spartioides در یک گونه قرار گیرند و در گروه Euamygdalus نیز روی هیبریداسیون بین گونه­ای و تغییراتی که در اثر انتشار جغرافیایی در بین گیاهان ایجاد شده، توجه بیشتری می­بایست معطوف داشت.   

شناسایی گونه­های وحشی بادام در ایران با استفاده از مشخصات مورفولوژیکی

راهنمای شناسایی 20 گونه وحشی بادام ایران، به همراه شاخصه­های گیاه­شناسی آنها توسط ثابتی به شرح زیر تعیین گردید (ثابتی، 1344):

انشعابات بی­خار

دمبرگ 3-2 سانتیمتر، پهنک 3×9 سانتیمتر A. communis

دمبرگ 5 میلیمتر، پهنک و شفت سبز 2×4 سانتیمتر A. trichamygdalus

پهنک و شفت کبود، 3/0×5/2 سانتیمتر A. glauca

دمبرگ 7 میلیمتر، شاخه­های شیاردار A. Arabica

شاخه­های گرد A. scoparia

انشعابات کم و بیش خاردار

دمبرگ کوتاه، پهنک بیضی نیزه­ای 4/0×5/2 سانتیمتر A. keredjensis

پهنک واژ تخم مرغی پهن A. podperae

دمبرگ یک سانتیمتر، پهنک بیضی تا نیزه­ای 3-5/2×5/1-1 سانتیمتر A. korshinski   

انشعابات خاردار

دمبرگ 15 میلیمتر، پهنک بیضی تا نیزه­ای 2×8 سانتیمتر A. fenzliana

دمبرگ 10 میلیمتر، پهنک کشیده و نیزه­ای 9/0-6/.×5/4-3 سانتیمتر A. webbii

دمبرگ 5 میلیمتر، پهنک واژ تخم مرغی اسپاتولی کرکدار 3-5/1×4-3 سانتیمتر A. orientalis

پهنک بیضی کشیده صاف 7/0×5/2 سانتیمتر  A. urumiensis

بی دمبرگ، پهنک باریک، پهنک نیزه­ای باریک 6/0×4 سانتیمتر A.carduchorum

پهنک نیزه­ای کشیده 1-4/0×5/3-5/1 سانتیمتر A. kotschyi

پهنک اسپاتولی کبود 4/0×2-1 سانتیمتر A. eburnean

پهنک نیزه­ای کشیده سبز 5/0-2/0×3-5/1 سانتیمتر A. lycioides

پهنک بیضی یا تخم مرغی، پهنک بیضی 5/0×5/1 سانتیمتر A. erioclada

پهنک بیضی کشیده 5/1×5 سانتیمتر A. hausskonechtii

پهنک متنوع سبز 6/0-5/0×2-5/1 سانتیمتر A. elaeagnifolia

پهنک واژ تخم مرغی کبود 5/0-4/0×3-2 سانتیمتر A. spinosissima

به عقیده خاتم­ساز (1371)، گوناگونی در اندازه و کرک برگ­ها در مناطق اکولوژیکی مختلف، شناسایی و تفکیک گونه­های بادام را از یکدیگر مشکل می­سازد و برای شناسایی دقیق­تر و آسان­تر، بهتر است نمونه با میوه کاملاً رسیده تحت مطالعه قرار گیرد. او گسترش اصلی جنس بادام در ایران را در منطقه رویشگاهی ایرانو- تورانی دانست و آن را یکی از عناصر اصلی آن منطقه محسوب نمود.

به عقیده او در ایران، گونه­های موجود در غرب و در شرق تنوع فراوانی دارند. او شاخصه­های گیاه­شناسی 21 گونه وحشی بادام ایران را تعیین کرد. ضمن اینکه گونه­های A. keredjensis و A. podperae که ثابتی آنها را توصیف کرده بود را به همراه گونه­های A. mozaffarianii، A. yasujensis، A. kamiaranesis، A. iranshahri را به عنوان هیبریدهای بادام­های وحشی ایران معرفی می­کند. همچنین او گونه­های A. elaegnifolia، A. glauca، A. reticulate، A. wendelboi، A. eburnea، Alycioides، A. haussknechtii و A. pabotti را به عنوان گونه­های اندمیک ایران مشخص نمود (خاتم­ساز، 1371).

راهنمای شناسایی 21 گونه وحشی بادام ایران به همراه شاخصه­های گیاه­شناسی آنها توسط خاتم­ساز (1371) به شرح زیر تعیین گردید:

درخت یا درختچه، خاردار یا بدون خار، دارای شاخه­های کوتاه (براکی بلاست) یا فاقد آن، برگ­ها در جوانه و اوایل سبز شدن تا شده، یا از حاشیه به طرف رگبرگ اصلی پیچ خورده، متناوب، خزان­کننده، دمبرگ معمولاً دارای غده، گل­ها قبل از باز شدن برگ­ها ظاهر می­شوند. منفرد یا دوتایی، چسبیده یا با دمگل کوتاه، هیپانتیوم استکانی، نیم کروی و یا استوانه­ای. گلبرگ­ها سفید یا صورتی. میوه شفت، برون­بر معمولاً کرکدار یا به ندرت بدون کرک، هسته نرم و صاف یا با شیارها و چاله­های متفاوت، دانه شیرین یا تلخ.

1. درخت یا درختچه، بدون خار یا کم و بیش خاردار، برگ­ها در جوانه تا شده، به طوری که دو حاشیه برگ روی هم قرار گرفته (این حالت در برگه­های جوان نیز قابل رؤیت است)، پرچم­ها 20 تا 30 و گاهی بیشتر، هیپانتیوم استکانی یا نیم کروی که قاعده آن هیچ­وقت برجسته نیست. زیر جنس Amygdalus

- درختچه کوچک، دارای خار فراوان، به طوری که شاخه­های جوان به صورت خارهای محکم درآمده است. برگ­ها در جوانه و در مراحل اول رشد، از دو حاشیه سطح فوقانی برگ به طرف رگبرگ اصلی پیچ خورده، پرچم­ها حداکثر 17، هیپانتیوم استوانه­ای و گاهی در قاعده برجسته. زیر جنس Dodecandra

- درختچه کم و بیش خاردار، شاخه­های جوان سبز و باریک، شاخه­های کوتاه (براکی بلاست) وجود دارد. برگ­ها تا پاییز باقی می­مانند. هیپانتیوم استکانی – استوانه­ای، تعداد پرچم­ها متغیر و به طور کلی دارای صفات مشترک بین A. scoparia و یک گونه دیگر. دو رگ­ها Hybrids

2. شاخه­های کوتاه (براکی بلاست) به فراوانی موجود است. شاخچه­ها (Ramuli) خاردار یا بدون خار، برگ­ها تا پاییز باقی می­مانند. مانند هیپانتیوم استکانی

- شاخه­های کوتاه به هیچ­وجه وجود ندارد. شاخچه­ها سبز رنگ، بدونه خار. برگ­ها معمولاً قبل از تابستان خزان می­کنند. هیپانتیوم نیم کروی

3. درخت یا درخت کوچک، خار هرگز وجود ندارد.

- درخت کوچک یا درختچه، خاردار یا کم و بیش خاردار

4. برگ­ها تخم مرغی، نیزه­ای با حاشیه اره­ای، میوه درشت با طول بیش از 25 میلیمتر A. communis

- برگ­ها بیضی با حاشیه هلالی، میوه کوچکتر، حداکثر به طول 22 میلیمتر

5. دمبرگ­ها کوتاه، به طول تا 5 میلیمتر، میوه­ها تخم مرغی مورب، پخ، به طول 22 میلیمتر و به عرض 15 میلیمتر، دارای کرک­های خاکستری، هسته قایقی، سوراخ­دار A. trichamygdalus

- دمبرگ­ها بلندتر، به طول 14-10 میلیمتر، میوه بیضی، برجسته، به طول 20-15 و به عرض 13-10 میلیمتر، دارای کرک­های زرد، هسته بیضی، چاله­دار با تعدادی شیار کوچک در قاعده A. wendelboi

6. برگ­ها دارای دمبرگ به طول 15-8 میلیمتر

- برگ­ها بدون دمبرگ یا با دمبرگ بسیار کوتاه کمتر از 5 میلیمتر

7. برگ­ها بیضی یا بیضی تخم مرغی با قاعده گوه­ای، دمبرگ کوتاه حداکثر 8/0 تا یک سانتیمتر، هسته بیضی برجسته، بدون شیار طولی مشخص A. korshinski

- برگ­ها بیضی کشیده با قاعده گرد، دمبرگ 5/1-1 سانتیمتر هسته پخ، دارای دو شیار طولی مشخص A. fenzliana

8. شاخچه­های جوان کرکدار یا کم و بیش دارای کرک

- شاخچه­های جوان کاملاً بدون کرک

9. میوه درشت به طول 35-25 میلیمتر و به عرض 22-15 میلیمتر، دمگل ضخیم و بلند تا حداکثر 7 میلیمتر، قاعده برگ­ها گوه­ای، شبکه رگبرگ­ها روی برگ کاملاً مشخص، A. HAUSSKENCHITII

- میوه کوچکتر به طول 22-15 میلیمتر و به عرض 15-10 میلیمتر، دمگل بسیار کوتاه و تقریباً چسبیده، قاعده برگ­ها چسبیده و یراق­ساز

10. شاخچه­های جوان دارای کرک­های نمدی انبوه سفید a. ORIENTALIS

- شاخچه­های جوان کم و بیش کرکدار که ممکن است بعد از بین برود.

11. دو طرف برگ بدون کرک یا دارای کرک­های کم خاکستری، میوه بدون کرک یا دارای کرک­های کم 

- دو طرف برگ دارای کرک­های پشمی زرد، میوه به طول 22-15 میلیمتر، بیضی، دارای کرک­های انبوه پشمی زرد A. kotschyi

12. میوه تقریباً کروی، دارای کرک­های مخملی خاکستری، به طول 15-10 و به عرض تا 12 میلیمتر، هسته کمی پخ، صاف و نرم، گاهی دارای چاله و خطوط کم عمق A. carduchorum

- میوه تخم مرغی، بدون کرک یا دارای کرک­های بسیار کوتاه، به طول تا 22 میلیمتر و عرض تا 16 میلیمتر، هسته کاملاً پخ، چاله­دار A. pabotii

13. شاخه­های سال گذشته زرد براق، برگ­ها به طول 18 و عرض 8 میلیمتر با قاعده یراق ساز، هسته چاله­دار، در قاعده دارای شیارهای کوچک A. elaeagnifolia

- شاخه­های سال قبل قهوه­ای خاکستری تیره، برگ­ها به طول 10-5 و عرض 5-3 میلیمتر با قاعده گوه­ای، هسته در انتها چاله­دار و در قاعده مشبک A. glauca

- شاخچه­ها و برگ­ها سبز

15. شاخچه­های سال گذشته با مقطع گرد، گل­ها درشت به قطر تا 25 میلیمتر، کرک

میوه باقی می­ماند، هسته زرد کاهی A. scoparia

- شاخچه­های سال قبل با مقطع زاویه­دار، قطر گل حداکثر 17 میلیمتر، میوه اول کرکدار و بعد کرک­ها کمتر می­شود، هسته قهوه­ای A. Arabica

16. خارها و شاخچه­های جوان پوشیده از کرک­های نمدی سفید A. erioclada

- خارها و شاخچه­های جوان بدون کرک یا دارای کرک­های کم و پراکنده

17. هیپانتیوم کرکدار، برگ­ها آبی مایل به خاکستری یا سبز مایل به زرد، نوک برگ­ها کند یا دارای دندانه بی­قاعده A. eburnean

- هیچانتیوم بدون کرک، برگ­ها سبز، نوک برگ­ها کشیده یا تیز

18. قاعده برگ­ها گوه­ای باریک، دمبرگ­ها مشخص

- برگ­ها چسبیده، دمبرگ وجود ندارد.

19. برگ­ها بیضی کشیده با حاشیه هلالی اره­ای، گل­ها درشت، به قطر تا 25 میلیمتر، هیپانتیوم استوانه­ای پهن، قاعده متورم نیست، میوه بیضی کشیده تا تخم مرغی، شاخه­های سال گذشته سفید تا خاکستری A. nairica

- برگ­ها قاشقی کشیده، واژ تخم مرغی کشیده و یا نیزه­ای با حاشیه ساده یا دندانه­های کوچک اره­ای، گل­ها کوچک حداکثر تا 15 میلیمتر با قاعده متورم، میوه کروی تا تخم مرغی، شاخچه­های سال گذشته خاکستری A. spinosissima

20. برگ­ها بیضی کشیده یا واژ نیزه­ای و یا واژ تخم مرغی، سطح فوقانی و تحتانی برگ دارای کرک­های کوتاه زرد، میوه به طور بی­قاعده کروی، اثر خطوط هسته بر روی میوه به طور محسوس مشخص، هسته دارای شیارهای عمیق، در قاعده و در انتها مشبک A. brahuica

- برگ­ها خطی تا نیزه­ای، سطح فوقانی برگ بدون کرک، سطح تحتانی برگ بدون کرک یا با کرک­های بسیار اندک در روی رگبرگ اصلی، میوه تخم مرغی تا تخم مرغی پهن، اثر خطوط هسته روی میوه مشخص نیست، هسته دارای شیارها و شبکه عمیق نیست A. LYCIOIDES

مظفریان (1383) سپس کلید شناسایی 21 گونه مختلف جنس Amygdalus موجود در ایران را مجدداً مورد بررسی قرار داد. او گونه­های مختلف بادام را در قالب جنس  Genous: Amygdalus (L.) در نظر گرفت، همچنین او گونه­های a.، Aelaegnifolia، A.g;auca، A.kotschy، A.reticulata، A.wendelboi، A.eburnea، A.lycioides، haussknechtii، A.urumiensis و A.pabotti را به عنوان گونه­های اندمیک ایران مشخص نمود. ضمن اینکه او  گونه A. urumiensis را توصیف نمود که قبلاً خاتم­ساز (1371) آن را مترادف گونه A. nairica دانسته بود (مظفریانف 1383).

. هیپانتیوم به شکل استوانه­ای پهن (استکانی) یا کروی – استکانی، پرچم­ها بیشتر از 20 عدد، برگ­های جوان به صورت طولی تا شده، شاخچه­ها (Ramuli) بدون خار یا تقریباً خاردار شونده می­باشند. زیر جنس Amygdalus

2. هیپانتیوم به شکل استوانه­ای پهن (استکانی)، شاخچه­ها بی­خار یا تقریباً خاردار شونده، شاخه­های کوتاه (براکی بلاست) متعدد

3. شاخچه­های بی­خار، برگ­ها درشت با دمبرگ بلند

4. برگ­ها تخم مرغی – سر نیزه­ای، سر نیزه­ای یا بیضوی، با لبه­های دندانه اره­ای تیز دندانه­دار. میوه درشت، هسته درشت، گاهی به طول 5 سانتیمتر، فشرده، حفره حفره­دار A. communis

4. برگ­ها بیضوی یا واژ تخم مرغی با لبه­های کنگره­ای، میوه و هسته کوچکتر، حداکثر به طول تا 22 میلیمتر

5. دمبرگ­ها کوتاه، به طول تا 5 میلیمتر، میوه­ها تخم مرغی مورب، به طول 22 و به عرض 15 میلیمتر، شاخه­های مسن و با عدسک­های کوچک و متعدد A. trichamygdalus

5. دمبرگ­ها بلند، به طول (6-1) 14-10 میلیمتر، میوه بیضوی، به طول 19-15 و به عرض 13-11 میلیمتر، شاخچه­های مسن خاکستری شونده تقریباً درخشان A. wendelboi

3. شاخچه­ها کم و بیش خاردار شونده، یا تقریباً خاردار شونده، برگ­ها غالباً کوچک و بدون دمبرگ (پهنک با قاعده ممتد و دمبرگ تغییر یابنده) به ندرت دمبرگ­دار

6. شاخچه­های جوان با کرک­های نمدی سفید انبوه برگ­ها در هر دو سطح با کرک­های نمدی سفید، با رأس نوک تیز یا نوک کند A. orientalis

6. شاخچه­های جوان بی­کرک یا با کرک­های به اشکال دیگر

7. برگ­ها مشخصاً دمبرگ­دار، هیچگاه بدون دمبرگ نیستند.

8. لوله کاسه گل توسط فلس­های تخم مرغی پهن، منقاردار و پشمالو پوشیده شده، برگ­ها اغلب بیضوی یا تخم مرغی – بیضوی. هسته تخم مرغی پهن، فقط تقریباً فشرده A. korshinski

8. لوله کاسه گل عریان

9. برگ­ها به طول تا 8 سانتیمتر A. fenzliana

9. برگ­ها به طول تا 5/2 سانتیمتر A. urumiensis

7. برگ­ها با قاعده ممتد، بدون دمبرگ یا تقریباً بدون دمبرگ

10. سراسر گیاه بدون کرک، برگ­ها به طول 10-5 و به عرض 5-3 میلیمتر، بیضوی، تخم مرغی – سر نیزه­ای یا واژ تخم مرغی، با سطح فوقانی مشخصاً مشبک، سطح تحتانی کمی مشبک، عموماً روی شاخه­های کوتاه به طور گروهی A. reticulate

10. حداقل شاخه­های جوان یا سطح تحتانی برگ­ها کرکدار

11. شفت مشخصاً فشرده

12. شفت به طول بیش از 2 سانتیمتر، برگ­ها بیضوی باریک یا گاهی واژ تخم مرغی، یا قاعده ممتد، تقریباً بدون دمبرگ، هر دو سطح بدون کرک و یا کم و بیش کرکدار A. haussknechtii

12. شفت به طول 18 میلیمتر، برگ­ها بیضوی باریک، تقریباً بدون دمبرگ، یا با دمبرگی به طول 3-2 میلیمتر A. paboti

11. شفت فقط کمی فشرده

13. شفت جوان کرکدار، خاکستری شونده، برگ­ها تخم مرغی – سر نیزه­ای یا برگ­های مستطیلی A. elaeagnifolia

13. شفت جوان با کرک­های بلند، و جدای زرد – قهوه­ای شونده، برگ­ها سر نیزه­ای

14. برگ­ها در هر دو سطح با کرک­های انبوه خاکستری زرد شونده A. kotschyi

14. برگ­ها سبز بی­کرک یا کم و بیش با کرک­های فشرده A. carduchorum

2. هیپانتیوم کروی – استکانی، شاخچه­های ترکه­ای، فاقد خار و شاخه­های کوتاه

15. شاخچه­ها، برگ­ها و میوه شفت به رنگ سبز کلمی A. glauca

16. شاخچه­ها آشکارا گوشه­دار، درختچه­ای به ارتفاع تا 5/2 متر A. Arabica

16. شاخچه­ها استوانه­ای، درختچه یا درختی کوتاه، به ارتفاع تا 6 متر A. scoparia

1. هیپانتیوم استوانه­ای باریک، پرچم­ها تا 17 عدد، برگ­های جوان به بیرون لوله شده، شاخچه­ها قویا خاردار، زیر جنس Dodecandra

17. خارهای جوان و شاخچه­های مسن با کرک­های نمدی – سفید A. erioclada

17. خارهای بی کرک، شاخچه­های جوان بی کرک یا کرکدار، خاکستری

18. هیپانتیوم کرکدار، برگ­ها به رنگ سبز کلمی A. eburnean

18. هیپانتیوم بی کرک، برگ­ها سبز رنگ

19. هسته مشبک، شیاردار، شفت با آرایش هسته آشکار A. brahurica

19. هسته­ها در قسمتی یا کمی یا کاملاً با شیارهای طولی یا گاهی تقریباً صاف، شفت یا آرایش هسته ناپیدا

20- برگ ها خطی سریزه ای ، بعرض 4-2میلی متر A.lycioides

20- برگ های قاشقی باریک ، واژه تخم مرغی ، بیضوی یا سر نیزه ای، بعرض 10-4 میلی متر A. spinosissima

اخیرا 2 گونه وحشی جدید به نام های A. kurdistanica و A. orazii نیز در غرب ایران شناسایی شده اند.

(Attar et ., 2009)

گزارشات متعددی نیز از بررسی گونه های وحشی بادام در ایران وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:

بادام یکی از قدیمی ترین درختانی است که بیش از 21 گونه آن در نقاط سردسیری و نیمه سردسیری ایران شناسایی و گزارش شده است (Rahimei , 2002). وجود گونه های وحشی بادام در ایران و چگونگی پراکنش آنها در مناطق مختلف ایران تعیین شده است . (Imani et al.2006).

مشخصات گیاه شناسی 12 گونه وحشی بادام موجود در شمال غرب ایران مورد بررسی قرار گرفته اند این گونه ها A. pabotti , A. urmiensis , A. orientalis , A. communis , A. trichamygdalus , A. fenzliana , A. korshinsky , A. carduchorom , A. kotschyi , A. Arabica , A. nairica , A. lycioides  بودند ( صیامی ، 1381 ).

پراکنش 11 گونه وحشی بادام در استان آذربایجان غربی تعیین گردیده است، این کونه ها شامل A. pabotti , A. urmiensis , A. orientalis , A. communis , A. eburnean , A. trichamygdalus , A. fenzliana , A. korshinsky , A. kotschyi , A. Arabica , A. nairica , A. lycioides  بودند (Hasanzadeh-Gorttapeh et al. 2006) .

پراکنش و تنوع 10 گونه وحشی بادام در استان چهارمحال و بختیاری نیز مورد بررسی قرار گرفته است که شامل A. kotschyi , A. scoparia , A. Arabica , A. orientalis , A. elaegnifolia , A. hausskonechtii , A. reuteri , A. lycioides , A. salicifolia , A. erioclada می باشد  ( اعتمادی شلمزاری و اسدی بروجنی 1380)

گونه های وحشی بادام استان کرمانشاه شامل A. lycioides , A. eburnean , A. hausskenchtii , A. scoparia  جمع آوری و معرفی گردیده اند. ( زندی و موسوی نژاد 1372 ).

همچنین بررسی عوامل موثر بر پراکنش گونه بادام کوهی A. scoparia در دو منطقه مختلف استان فارس به انجام رسیده است. ( الوانی نژاد و مروی مهاجر 1378 ).

بررسی اکولوژیک جوامع گیاهی گونه های طبیعی بادام A. scoparia , A. elaegnifolia وA. eburnean در استان کرمان صورت گرفته است (ایران­نژاد پاریزی و جوانشیر، 1374).

در تحقیق دیگری شاخصه­های فیزیولوژی 2 گونه بادام وحشی A. ??????، A. scoparia در استان چهارمحال و بختیاری مورد ارزیابی قرار گرفته است (Rahi et al., 2004).

جمع­آوری، کاشت و بررسی خصوصیات 10 گونه بادام وحشی A. scoparia و elaeagnifolia، A. lycioides، A. ecurnea، A. trichamygdalus، A. korshinski، A. fenzliana، A. reticulata، A. glauca و A. erioclada که از استان­های فارس، لرستان، یزد، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی جمع­آوری شده بودند، در ایستگاه میان جنگل فسا (فارس) به انجام رسیده است. این گونه­ها با استفاده از روش Insitu conservation نگهداری می­شوند و بیشترین تراکم در مناطق مختلف مربوط به گونه­های A. scoparia، A. elaegnifolia، A. lycioides و A. eburnean گزارش شده است (صفایی، 1380).

 همچنین خصوصیات مرفولوژیکی میوه، مغز و برگ 4 گونه وحشی بادام در استان چهارمحال و بختیاری به انجام رسیده است. از نظر سطح مرفولوژیکی، عرض برگ اختلاف معنی­داری را بین چهار گونه نشان داد. وابستگی میوه و مغز آن نسبتاً مشابه درجه بالایی از تشابه ساختمانی (Homoplasy) توصیف شده در جنس Prunus بود (Zeinalabodini, 2007b).

بررسی میکرو مورفولوژی 21 گونه وحشی بادام از لحاظ کرک (Trichome) موجود بر روی سطح میوه (Drupe) صورت پذیرفته است (Vafadar et al., 2010).                                    

شناسایی گونه­های وحشی بادام در سایر کشورها با استفاده از مشخصات مورفولوژیکی

در بانک ژن بادام­های وحشی در شهر زاراگوزای اسپانیا، تعداد 4 گونه وحشی افغانستان، 2 گونه وحشی ایران، 2 گونه وحشی اسپانیا و یک گونه وحشی ایتالیا جمع­آوری و نگهداری می­شوند. این گونه­ها شامل A. spinosisma، A. bucharica، A. kuramica، A. scoparia، A. zabulica، A. webbii، A. fenzliana و A. brahuiea می­باشند 9Espiau et al., 2002).

در بانک ژن موجود در کشور سوریه (ICARDA-IPGRI arboretum) نیز تعداد 4 گونه وحشی بادام شامل گونه­های A. arabica، A. orientalis، A. spartioides و A. korshinski نگهداری می­شوند.

پراکندگی گونه وحشی A. webbii در یونان، بلغارستان، یوگسلاوی سابق تا جنوب ایتالیا گزارش شده است (Grasselly and Duval, 1997).

خویشاوندی بین A. webbii و A. communis در ایتالیا مورد ارزیابی قرار گرفته است  (Godini, 2000).

بررسی و تعیین صفات مرفولوژیکی و باغبانی بادام­های وحشی A. orientalis و A. turcomanica در منطقه آناتولی کشور ترکیه به انجام رسیده است (AK et al., 2001).

در استپ­های جنوبی و مرکزی روسیه و همچنین از بالکان تا نواحی ترکمنستان وجود گونه وحشی A. nana گزارش شده است (Kester and Assay, 1975).

در کشور ارمنستان گونه­های وحشی بادام از قبیل A. urartu، A. giarmiesis، A. grossheimii، A. pseudocommunis، A. bordzilowsky، A. popovii، A. zangezura و A. pseudopersica شناسایی و توصیف شده­اند (Ghandelian and Barseghian, 1997).

پراکنش دو گونه A. fenziliana و A. nairica نیز در این کشور به انجام رسیده است (Berseghian, 1999).

گونه وحشی A. bucharica در ازبکستان و تاجیکستان گزارش شده است (Grasselly and Duval, 1997).

گونه­های وحشی بادام A. bucharica، A. kuramica و A. spartioides در افغانستان نیز شناسایی شده است (Grasselly and Duval, 1997).

گونه­های وحشی بادام شامل A. pedunculata، A. MONGOLICA و a. TANGUTICA در غرب چین و مغولستان شناسایی گردیده­اند (Kaster and Gradziel, 1996; Browicz, 1974).

در کشور امارات متحده عربی وجود گونه A. Arabica گزارش شده است، گزارشاتی از وجود این گونه در کشورهای اردن و فلسطین نیز وجود دارد.

در کشور لبنان در سال 1932 وجود 6 گونه وحشی بادام شامل A. communis، A. korshinskyi، A. orientalis، A. agrestis، A. kotschyi و A. lycioides گزارش شده، ولی در حال حاضر گویا تنها 3 گونه A. communis، A. korshinskyi و A. orientalis یافت می­شوند (Talhouk et al, 1997).

مشخصات گونه­های وحشی بادام

1. Prunus amygdalus Batsch (1801)

(Syn. : Amygdalus communis L. (1753), Prunus communis (L.)

Arcangeli (1882), Amygdalus dulcis Mill. (1768) بادام شیرین ,  Prunus dulcis (Mill.) D.A. Webb. 1964, Amygdalus stocksiana Boiss. (1856), Prunus stocksiana Boiss.).

 (subsp. Spontanea & subsp. Microphylla (Post) Browicz & Zohary.

Syn. : Amygdalus korshinskyi (Hand.- Mazz.) Bornm. and Prunus korshinskyi Hand.-Mazz.).

(include: Prunus amara, Syn. : Prunus communis var. amara, Prunus amygdalus Batch var. amara (DC.) Focke and Laetrile, Amygdalus amara, Amygdalus communis var. amara  بادام تلخ)

(include: Amygdalus communis var. fragilis  بادام منقا، کاغذی و خاتونی)

نام Amygdalus communis L. اولین نام علمی برای بادام بود که در سال 1753 توسط کارلوس لینه (Carolus Linnaeus) برای آن انتخاب شد. در سال 1768 بادام زراعی (بادام شیرین) به عنوان Amygdalus dulcis Miller نام گرفت، در سال 1801 نام Prunus amygdalus توسط کارلوس لینه (Carolus Linnaeus) برای آن انتخاب شد. در سال 1768 بادام زراعی (بادام شیرین) به عنوان Amygdalus dulcis Miller نام گرفت، در سال 1801 نام Prunus amygdalus توسط Batsch و در سال 1882 نام Prunus communis L. Arcangeli برای آن انتخاب شد.

نهایتاً در سال 1964 در کنگره بین­المللی گیاه­شناسی نام Prunus dulcis (Miller) D.A. Webb به عنوان نام علمی بادام زراعی تعیین گردید و امروزه نیز به همین نام معرفی می­شود (Allen, and Hass, 2000).

A. communis فرم وحشی بادام زراعی است و به نام بادام معمولی و چغاله شناخته می­شود. بومی دامنه­های جنوب غربی کوه­های کپت داق (Kopet-dagh) ترکمنستان و دامنه­های غربی کوه­های تیان – شان (Tien-Shan) ازبکستان است. برخی آن را بومی افغانستان و فلات ایران نیز می­دانند (Kester et al., 1991).

درخت به ارتفاع تا 8 متر، شاخه­های جوان بدون کرک، اول سبز و بعد قهوه­ای مایل به قرمز، شاخه­های سال گذشته خاکستری. انشعابات بی­خار (ثابتی، 1344) برگ­ها تخم مرغی – نیزه­ای یا بیضی کشیده، به طول تا 10 سانتیمتر و عرض 3-2 سانتیمتر، قاعده گوه­ای پهن تا مورب، نوک باریک و کشیده و یا به ندرت نوک کند، سطح فوقانی برگ بدون کرک، سطح تحتانی برگ بدون کرک یا با مقدار کمی کرک در اوایل سبز شدن، حاشیه برگ دندانه­ای – اره­ای همراه با یک غده کوچک روی هر دندانه، دمبرگ 2-1 سانتیمتر، گل درشت به قطر گل و زود برگده است (Kester et al., 1991; Fellipe, 2000) و گلدهی آن در اواخر زمستان و اوایل بهار می­باشد (خاتم­ساز، 1371).

میوه آن تخم مرغی مورب تا تخم مرغی کشیده، پخ، درشت و به طول 5-5/2 سانتیمتر و عرض 3-5/1، دارای نوک کشیده، پوشیده از کرک­های مخملی خاکستری، هسته قایقی شکل، بدون شیار طولی مشخص (خاتم­ساز، 1371)، درشت، گاهی به طول 5 سانتیمتر، فشرده، حفره حفره­دار (مظفریان، 1383) و گاهی دارای شیار کوچک در قاعده (خاتم­ساز، 1371)، پیوسته صدفی از سخت تا نرم، دارای مغز میوه شیرین یا تلخ است (بادام­های این گونه در ترکمنستان حدود 5-1 درصد و در ازبکستان حدود 50-40 درصد مغز شیرین هستند)، میوه این گونه از میوه سایر گونه­های جنس Amygdalus بزرگتر است (Kester et al., 1991). این گونه بسیار پلی مورفیک است (Fellipe, 2000).

پراکندگی آن در جهان شامل ایران، قفقاز، ترکیه (خاتم­ساز، 1371)، لبنان (Talhouk et al., 2000) و شمال آفریقا می­باشد و نمونه تیپ آن از کشور موریتانی واقع در شمال آفریقا تهیه شده است (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی، شمال غرب و غرب کشور می­باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 1700-800 متری سطح دریا می­باشد (خاتم­ساز، 1371). عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 گزارش شده است (ظریفی و همکاران، 1384؛ Rong Grasselly, 1977; Cai et al., 2003).

2. Prunus korshiskyi Hand.- Mazz. (1913), (Syn. Amygdalus kprshinskyi (Hand.- Mazz) Bornm. (1914), Amygdalus communis L. subsp. Microphylla Post. (1896))

به صورت درختچه یا درخت کوچک به ارتفاع تا 4 متر است (خاتم­ساز، 1371)، که دارای انشعابات کم و بیش خاردار می­باشد (ثابتی، 1344) و شاخه­های جوان آن بدون کرک است. برگ­هایش تخم مرغی تا بیضی، به طول 4-5/2 سانتیمتر و عرض 5/1-1 سانتیمتر با قاعده گوه­ای و نوک تیز که سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک است. حاشیه دندانه هلالی، همراه با غده بوده و دارای دمبرگ کوتاه 1-8/0 سانتیمتر، گلبرگ آن سفید (خاتم­ساز، 1371) و لوله کاسه گل توسط فلس­های تخم مرغی پهن، منقاردار و پشمالو پوشیده شده است (مظفریان، 1383).

فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371). میوه تخم مرغی پهن و برجسته به طول 3-5/1 سانتیمتر و عرض 5/2-1 سانتیمتر با نوک کوچک و پوشیده از کرک­های زرد دارد (خاتم­ساز، 1371). هسته آن تخم مرغی پهن، تقریباً فشرده (مظفریان، 1383) و بدون شیار طولی مشخص یا سوراخ­های کشیده است (خاتم­ساز، 1371).

پراکندگی آن در جهان از ایران، ترکیه، سوریه و لبنان گزارش شده است. نمونه تیپ آن از لبنان می­باشد (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی و شمال غرب کشور می­باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 1600-1300 متری سطح دریا می­باشد (خاتم­ساز، 1371).

3. Prunus trichamygdalus Hand.- Mazz. (1913)

(Syn. : Amygdalus trichamygdalus (Hand.- Mazz.) Woronow, 1925)

نام­های محلی آن بادام مخملی (مظفریان، 1383)، کروس (ثابتی، 1344) و حاجی بایولک (صیامی، 1381) می­باشد. درختچه یا درخت، بدون خار با شاخه­های جوان بدون کرک و به رنگ قهوه­ای متمایل به سبز است. البته شاخه­های سال قبل خاکستری است (خاتم­ساز، 1371)، شاخه­های مسن دارای عدسک­های کوچک و متعدد است (مظفریان، 1383). برگ­ها بیضی، نیمه چرمی، به طول تا 4 سانتیمتر و عرض تا 2 سانتیمتر با قاعده گوه­ای پهن یا تقریباً گرد و با نوک تیز یا کمی چین خورده که سطح فوقانی برگ بدون کرک و سطح تحتانی آن بدون کرک یا با کمی کرک کوتاه و ظریف است.

حاشیه برگ هلالی است و دمبرگ کوتاه تا 5 میلیمتر و عرض 15 میلیمتر دارد. نوک برگ کشیده و دارای کرک­های مخملی کوتاه است. دمگل بسیار کوتاه دارد (خاتم­ساز، 1371). فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371).

میوه­ها تخم مرغی مورب، به طول 22 و به عرض 15 میلیمتر (مظفریان، 1383)، با کرک­های خاکستری رنگ است. هسته قایقی شکل و سوراخ­دار است (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی جهانی آن در ترکیه و ایران است و نمونه تیپ آن از ترکیه جمع­آوری شده است (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی و غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی  آن در ارتفاع 1700-500 متری سطح دریا می­باشند (خاتم­ساز، 1371).

4. Prunus wendelboi Freitag. (Syn. A. wendelboi Freitag (1977))

نام محلی آن بادام گنویی است (مظفریان، 1383). درختی به ارتفاع 4 متر است. بدون خار، شاخه­های جوان بدون کرک که اول سبز رنگ بوده و بعداً زیتونی – قهوه­ای می­شوند.

شاخه­های سال قبل قهوه­ای متمایل به خاکستری براق است. برگ­ها بیضی یا واژ تخم مرغی، به طول 40-20 میلیمتر و عرض 20-10 میلیمتر با قاعده گوه­ای پهن و نوک باریک می­باشند. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک بوده و حاشیه برگ کم و بیش هلالی همراه با یک غده کوچک روی هر هلال است. دمبرگ 14-10 میلیمتر و دارای 2 غده می­باشد. گل به قطر 30-20 میلیمتر، سفید یا صورتی می­باشد. دمگل حدود 5 میلیمتر طول دارد. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371).

میوه بیضی و برجسته، به طول 20-15 میلیمتر و عرض 13-10 میلیمتر، دارای نوک گرد و کرک­های زرد می­باشد. هسته دارای یک شیار طولی مشخص در امتداد ناو، چاله­دار و دارای شیارهای کوچک در قاعده می­باشد (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی جهانی آن منحصر (Endemic) به ایران و نمونه تیپ آن از کوه گنو واقع در هرمزگان جمع­آوری شده است. پراکندگی آن در منطقه خلیج و عمانی و جنوب کشور است.

5. Prunus fenzliana Fritsch (1892)

 (Syn. Amygdalus fenzliana (Fritsch) Lipsky (1897), A. Urartu (Tamancheff))

نام محلی آن بادام قره باغی (مظفریان، 1383) و بادامچه می­باشد. این گونه عمدتاً در قفقاز (Caucasia)، کوه­های آرارات ترکیه (Ararat)، ارمنستان و شمال غرب ایران پراکنده است (Grasselly and Duval, 1997; Kester et al., 1991). گونه ای نزدیک به بادام اهلی است (Grasselly and Duval, 1997) و به آسانی با بادام زراعی تلاقی می­یابد.

در دو رگ­گیری­ها، خصوصیات این بادام بر بادام زراعی غالبیت دارد و در مرکز تحقیقات یالتا از آن برای به تعویق انداختن دوره گلدهی بادام زراعی در برنامه­های هیبریداسیون استفاده می­شود (چایچی، 1367). درخت آن کوچک و به ارتفاع تا 5 متر، با تاج باز و تراکم شاخه کم می­باشد، شاخه­های آن کمی خاردار و در جوانی بدون کرک و ارغوانی رنگ و شاخه­های یک ساله آن خاکستری – قهوه­ای است. برگ­ها موازی (Elliptical)، بیضی کشیده و طویل، تا حدودی چرمی، به طول تا 8 سانتیمتر و عرض تا 2 سانتیمتر با قاعده گرد یا تقریباً گوه­ای پهن و نوک باریک دارند. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک، حاشیه برگ هلالی – اره­ای است. دمبرگ به طول تا 15 میلیمتر است. گل به صورت چسبیده و به قطر 20-15 میلیمتر و گلبرگ آن سفید یا صورتی است.

فصل گلدهی آن معمولاً متوسط تا دیرگل (Fellipe, 2000)، در اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371). میوه تخم مرغی یا تقریباً کروی و پهن که طول آن تا 25 و عرضش تا 15 میلیمتر می­باشد. اگزوکارپ میوه دارای کرک­های نمدی، مزوکارپ کمی گوشتی و اندوکارپ (هسته) صاف و خیلی سخت است که کوتاه، پخ، قایقی شکل و دارای نوک کوچک است، همچنین دارای دو شیار طولی مشخص در امتداد ناو بوده و چاله­دار است (خاتم­ساز، 1371)، مغز آن تلخ است (Kester et al., 1991). پراکندگی آن در جهان از ایران، ترکیه و قفقاز گزارش شده است. نمونه تیپ آن از قره باغ روسیه تهیه شده است (خاتم­ساز، 1371).

پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی و شمال غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 1800-1250 متری سطح دریاست. عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 می­باشد (Grasselly, 1977).

6. Prunus webbii (Spach) Vierh. (1915)

(Syn. : Amygdalus webbii Spach, Amygdalus salicifolia Boiss. And Ball.), (Include: var. Salicifolia, var. Rrticulata, Var. Pubescence)

نام محلی آن بادامچه است (ثابتی، 1344). این گونه شامل درختچه­های کوچک و بوته­ای با تراکم شاخه زیاد و خیلی سخت، حاوی تعداد زیادی خار و دارای برگ­های کوچک می­باشند. دمبرگ 10 میلیمتر، پهنک کشیده و نیزه­ای 9/0-6/0×5/4-3 سانتیمتر (ثابتی، 1344). گل­ها کوچک به صورت متراکم و روی اسپورهای کوچک تولید می­شود. فصل گلدهی آن معمولاً به صورت دیرگل می­باشد (Fellipe, 2000). میوه­ها کوچک، دارای اگزوکارپ کرکی، مزوکارپ نازک و با اندوکارپ سنگی است. مغز میوه تلخ است.

برخی از گیاهان این گونه در مناطق کوهستانی و دامنه­ها رویش می­­یابد و گاهاً به عنوان حصار باغ در حاشیه برخی از باغ­ها کاشته می­شود. هیبریداسیون این گونه با گونه­های وحشی و ارقام زراعی بادام به آسانی صورت می­گیرد و می­توان هیبریدهای این گونه با بادام­های زراعی را یافت کرد (Fellipe, 2000).

برخی درختان این گونه خودباور (Self fertile) هستند (Kester et al., 1991) و می­توان از آنها در اصلاح بادام استفاده کرد (Fellipe, 2000). اخیراً بادام­های خودسازگار نتیجه تلاقی با این گونه در اسپانیا (Toledo) و ایتالیا (Apolia) به دست آمده است (Fellipe, 2000). در یوگسلاوی، هیبریدهای بین گونه­ای به دست آمده است که به عنوان پایه کاربرد دارد (Kester et al., 1991).

پراکندگی جهانی آن از اروپا، شبه جزیره بالکان و ترکیه گزارش شده است. این گونه یکی از گونه­های بادام است که بومی اروپا است (Fellipe, 2000) و در کشورهای حاشیه دریای مدیترانه از غرب ترکیه تا مرکز اسپانیا (Toledo) و شبه جزیره بالکان (Balkans) شامل یونان، بلغارستان و یوگسلاوی تا جنوب ایتالیا (Apolia & Sicilia) یافت می­شود (Grasselly and Duval, 1997). پراکندگی آن در ایران بیشتر در منطقه زاگرسی شده است (ثابتی، 1344 و جوانشیبر، 1355). ولی در رده­بندی­های ارائه شده توسط خاتم­ساز (1371) و مظفریان (1381) به وجود این گونه در ایران اشاره نشده است.

7. Prunus hassknechtii Schneider (1905)

(Syn.: Amygdalus haussknechtii (Schneider) Bornm. (1911)), (var. haussknechtii & var. pubescence Boenm.), (Syn. Amygdalus webbii Spach. Var. reticulate Bornm. and var. pubescence Bornm. (1906)).

نام محلی آن ارژنک، بادام زاگرسی و بادام اراکی می­باشد (مظفریان، 1383). درختچه­ای خاردار با شاخه­های جوان بدون کرک یا تا حدودی کرکدار، متمایل به سرخ است. شاخه­های یک ساله آن متمایل به زرد یا خاکستری - قهوه­ای و بدون کرک می­باشد. برگ­ها بدون دمبرگ، بیضی شکل یا به صورت واژ تخم مرغی باریک (خاتم­ساز، 1371)، به ابعاد 5/1×5 سانتیمتر (ثابتی، 1344)، با قاعده گوه­ای باریک و نوک تیز است. سطح تحتانی و فوقانی برگ بدون کرک (var. haussknechtii) یا کم و بیش کرکدار (var. Pubescence Bornm.) است. سطح زیرین برگ نیز مشبک است. حاشیه برگ اره­ای و دارای غده می­باشد. گل منفرد، به قطر 20-15 میلیمتر و هیپانتیوم استوانه­ای پهن به طول حدود 4 و عرض حدود 3 میلیمتر دارد.

دمگل کرکدار، ضخیم و بلند تا 7 میلیمتر و گلبرگ­ها صورتی رنگ است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371). میوه بیضی، درشت، پخ و به طول 35-25 میلیمتر و به عرض 22-15 میلیمتر دارد و هسته آنها دارای نوک کوچک بوده و تا حدودی قایقی شکل بوده و دارای چاله و با یک شیار کم عمق طولی است (خاتم­ساز، 1376).

پراکندگی آن در جهان به صورت انحصاری بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از ایران تهیه شده است (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه زاگرسی، غرب و مرکز کشور گزارش شده است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 3100-1300 متری سطح دریا می­باشد (خاتم­ساز، 1371).

عدد کروموزمی آن 2n=2x=16 گزارش شده است (ظریفی و همکاران، 1384).

8. Prunus zabulica (Serafimov) SIC, Comb. Nov. (1996)

(Syn. : Amygdalus zabulica Seraf. (1971)). (include: Amygdalus browiczii Freitag)

درختان این گونه دارای تاج متوسط بوده با ارتفاع حدود 3/2 متر و با رشد مستقیم (Pillar) و شاخه­های عمودی است، دارای برگ­های کرکدار، به شکل پهن و تقریباً گرد و گلابی مانند است. میوه­ها تقریباً گرد، گوشتی و تا حدودی شبیه میوه زردآلو بوده و در موقع رسیدن قرمز و مغز میوه کمی تلخ و رشد دانهال در سال اول بسیار ضعیف است (Kester et al., 1991).

پراکنش جهانی آن محدود به مرکز و شرق افغانستان است.

 

9. Prunus kuramica (Korsh.) Kitam. (1960)

(Syn. : Amygdalus kuramica Korsh.)

اندازه درخت متوسط تا بزرگ مشابه با بادام زراعی است. دارای شاخه باز و کمی آویزان است و ساقه­ها کرکدار است، برگ­ها و گل­ها کرکدار و شبیه بادام زراعی است. میوه کوچک، گرد و پهن می­باشد. اگزوکارپ آن کرکدار و مزوکارپ آن نازک می­باشد. اندوکارپ، کوچک، گرد، سخت و یا کاغذی است که دارای شیارهای عمیق است.

در این گونه میوه­های با مغز تلخ و یا شیرین دیده می­شود (Grasselly and Duval, 1997; Kester et al., 1991). درختان این گونه مقاوم به بیماری بوده و دوره نونهالی (Juvenility) و باردهی بسیار طولانی دارند و به آسانی پیر نمی­شوند. به آسانی با بادام زراعی تلاقی می­یابند و بادام­های زراعی که در کنار این بادام­ها کاشته شده باشند، دارای بذوری با خصوصیات این گونه خواهند بود (Grasselly and Duval, 1997). میوه نسبتاً دیررس است (Fellipe, 2000).

این گونه بومی دامنه­های کوه­های هندوکش (Hindukush) است و به صورت گسترده در دامنه­ها و حواشی دره­ها در افغانستان (دره پنج شیر و قندهار) تا غرب پاکستان بر روی شیب­های صخره­ای در جایی که کمی مرطوب بوده و مقداری بارندگی تابستانی دارد، رشد می­کند.

10. Prunus bucharica (Korsh.) Hand.-Mazz. (1913)

(Syn. : Amygdalus bucharica Korsh.)

این گونه مشخصات مورفولوژیکی تیپیک دارد که آن را از سایر گونه­های بادام متمایز می­سازد (Fellipe, 2000). درختان آن متوسط تا کوچک (تا 3 متر) با برگ­های سبز روشن و پهن تا حدودی گرد و با دمبرگ طویل و تا حدودی مشابه زردآلو است. این گونه زود برگ­ده است و دارای شاخه­های نسبتاً سفت با جوانه­های دارای نیاز سرمایی زیاد هستند. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم­ساز، 1371) و به طور کلی باز شدن جوانه­های زایشی و رویشی غالباً از متوسط تا خیلی دیرگل می­باشد (Fellipe, 2000). میوه­ها بسیار پیش­رس است و در خرداد ماه می­رسند و کوچک و نوک­دار است و دارای پوست صاف و خالدار می­باشد که دارای کرک است و در زمان رسیدن به رنگ قرمز می­باشند. اندوکارپ پهن و سخت که تا حدودی نازک است، مغز میوه معمولاً تلخ هستند، ولی برخی از بذور شیرین در منطقه ازبکستان گزارش شده است (Kester et al., 1991).

در مرکز تحقیقات یالتا از آن برای دیرگل کردن و زودرس نمودن میوه بادام زراعی در برنامه هیبریداسیون کاربرد دارد (چایچی، 1367).

پراکندگی جهانی آن از ازبکستان، تاجیکستان و افغانستان گزارش شده است (Grasselly and Duval, 1997) و به طور کلی بومی مناطق استپی آسیای مرکزی است و در جلگه­های جنوب شرقی شوروی سابق (ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان)، دامنه­های پایین شمال هندوکش و کوه­های پامیر در افغانستان (تا منطقه مزار شریف) پراکنش دارند. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 2500-800 متر سطح دریا می­باشد.

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 گزارش شده است (Grasselly, 1977).

 

11. Prunus tangutica (Batal.) Koehne (1912)

(Syn. : Amugdalus tangutica (Batal.) Korsh.), (include: Amygdalus dehiscens Koehne)

گیاهان این گونه به صورت درختچه­های کوچک به ارتفاع حدود 2 متر، دارای ساقه­هایی با خارهای زیاد و برگ­های کوچک و شفاف هستند و همچنین دیر گل و کم بارده می­باشند و اغلب با گرده سایر گونه­های بادام تولید بذر می­کنند، دارای گل­هایی به رنگ قرمز کوچک و منفرد هستند، میوه آن پهن، گرد و محدب به رنگ قهوه ای تیره است (Kester et al., 1991).

از این گونه در مرکز تحقیقات درختان هسته­دار بوردوی فرانسه در برنامه­های هیبریداسیون برای مقاوم نمودن بادام زراعی در برابر بیماری­ها استفاده می­شود (چایچی، 1367). پراکندگی جهانی آن در غرب چین و مغولستان است (Kester and Gradziel, 1996; Browicz, 1974).

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 گزارش شده است (Rong-Cai et al., 2003).

12. Prunus kurdistanica (Syn. : Amygdalus kurdistanica)

با گونه P. haussknechtii (C. K. Schneider) Bornm. Var. pubescence وابستگی دارد، ولی در برگ و اندازه دمبرگ و برگ، شکل میوه، کرک دم میوه و طول خامه با آن متفاوت است 9Attar et al., 2009).

13. Prunus orazi (Syn. : Amygdalus orazii)

بسیار به P. communis L نزدیک است، ولی در اندازه برگ و دمبرگ، اندازه میوه، طول دم و طول کاسبرگ با آن متفاوت است (Attar et al., 2009).

14. Prunus triloba Lindl. (1857)

برخی عقیده دارند که این گونه متعلق به زیر جنس بادام نمی­باشد (Syn. : Amygdalus triloba) Prunus ulmifolia Franchet, Amygdalus ulmifolia, (Socias I company; 1998).

این گونه به حالت درختچه کوچک و بوته­ای است، شاخه­ها و برگ­های جوان آن کرکدار هستند. برگ­های بالغ در سطوح بالایی کرکدار می­باشند و در حاشیه به میزان زیادی دندانه دارند. میوه­ها کوچک و گرد بوده و در زمان رسیدگی، پوسته چرمیشان شکاف بر نمی­دارند (Kester et al., 1991). پراکندگی جهانی آن در آسیای مرکزی و به ویژه ترکمنستان است.

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 می­باشد (Rong-Cai et al., 2003).          

 

15. Prunus orientalis (Mill.) (1893), (Syn. : Prunus argentea (Lam.)

Rehd. (1992), Amygdalus orientalis Duhamel (1755), Amygdalus argentera. (1783), Amygdalus variabilis Bornm. (1905)).

نام محلی آن ارژن (جوانشیر، 1355) و بادام شرقی (مظفریان، 1383) می­باشد. درختچه و بوته­ای، به ارتفاع 2-5/0 متر با انشعابات خاردار است. شاخه­های جوان آن دارای کرک­های سفید نمدی و شاخه­های یک ساله آن خاکستری رنگ است. برگ­ها کوچک و غالباً نقره­ای رنگ، به شکل واژ تخم مرغی تا واژ نیزه­ای یا بیضی کشیده به طول 5/3-1 سانتیمتر با قاعده گوه­ای و دارای نوک تیز یا کند می­باشد. سطح فوقانی یا تحتانی برگ دارای کرک­های نمدی سفید است که این کرک­ها ویژگی خاص این گونه است (Grasselly and Duval, 1997). برگ حاشیه ساده یا خیلی کم دندانه­ای دارد. دمبرگ وجود ندارد یا اگر وجود داشته باشد، بسیار کوتاه و کمتر از 4 میلیمتر است.

گل منفرد یا به ندرت 2 تایی با هیپانتیوم استوانه­ای کوتاه و پهن که ابعاد آن حدود 4-3 میلیمتر است. دمگل آن کوتاه و کرکدار است. کاسبرگ کشیده با نوک گرد و حاشیه کرکدار دارد. گلبرگ صورتی، که به شکل واژ تخم مرغی است. میوه تخم مرغی، کمی پخ، به طول 20 و به عرض 12 میلیمتر، پوشیده از کرک­های سفید نمدی که ممکن است به تدریج بدون کرک شود. هسته سخت و کمی کوچکتر از میوه و دارای شیارهای بسیار کم عمق شبکه مانند است (خاتم­ساز، 1371).

گل­های آن خیلی مقاوم­تر از گل­های بادام زراعی به سرما می­باشند و در دانشگاه دیویس از این گونه در هیبریداسیون برای انتقال مقاومت به سرما به بادام زراعی استفاده می­کنند (Kester et al., 1991).

فصل گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم­ساز، 1371).

پراکندگی آن در جهان از ایران، ترکیه، عراق، سوریه و لبنان گزارش شده است و پراکنش اصلی آن در جنوب مرکزی (South-central) آسیا است. نمونه تیپ آن از لبنان تهیه شده است (خاتم­ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی و غرب کشور است.

پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 2500-1650 متری سطح دریاست (خاتم­ساز، 1371).

16-Prunus discolor (Spach) C. Schneider (1905)

)Syn. :Amygdalus graeca Lindl., Anly-)

این گونه ارتباط نزدیکی با P. orientalis دارد و کاملا از یکدیگر تفکیک نشده اند(2004 ,Martinoli and Jacome) اندو کارپ آنها بسیار شبیهند ولی در این گونه کمی زبرتر است  (Browicz,1972) ا

Prunus elaeagnifolia (spach) E. Murray (1969)

17--(Syn. : Amygdalus elaeagnifolia Spach. (1843), Amygd kermanensis Bornm (1938), Prunus argentea (Lam.) Rehder Var.

elaeagnifolia (Spach.) (1965)), (include: Amygdalus leiocarpa Boiss),(subsp. elaeagnifolia & subsp. leiocarpa).

 نام محلی آن ارژن (ایران نژاد پاریزی و جوانشیر ۱۳۷۴)، بادام کرمانی و بادام برگ سنجدی م (مظفریان، ،1383)است. درختچه یا درخت کوچک به ارتفاع 4-3 متر و دارای أنشعابات خاردار است. شاخه های جوان آن بدون کرک و یا تا حدودی کرکدار و منتهی به خار می شود. شاخه های یکساله آن زرد رنگ و براق است. برگ ها به شکل های مختلف تخم مرغی - نیزه ای، نیم کشیده، واژ تخم مرغی و یا قاشقی، به طول تا ۱۸ و عرض تا ۸ میلیمتر می باشد. آنها 2 دارای قاعده بی دمبرگ با حاشیه براق ساز و یا دارای دمبرگ بسیار کوچک می باشند. برگ ها دارای نوک تیز یا نوک کند با حاشیه ساده یا کمی هلالی و بدون غده می باشند. گل به رنگسفید و دارای دمگلی بسیار کوتاه است فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم، ساز 1371) میوه آن تخم مرغی پهن، به طول تا ۲۰ میلیمتر و عرض تا ۱۲ میلیمتر، دارای نوک و پو شیده از کرک های زرد تا خاکستری رنگ است. هسته زرد متمایل به قهوه ای، چاله دار و در د قاعده دارای شیارهای کوچک می باشد. (خاتم دساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی آن در جهان بصورت انحصاری بومی Endemic ایران است و نمونه تیپ آن

ایران جمع اوری شده است (خاتم ساز، 1371)

17-1- Prunus elaeagnifolia Spach subsp. elaeagnifolia (Syn.: Amygdalus elaeagnifolia Spach subsp. elaeagnifolia , Amygdalus kermanensis Bornm. var. velutina Bornm. (1905))

نام محلی آن ارژن می باشد (ایران نژاد پاریزی و جوانشیر ۱۳۷۴)، درختچه یا درخت کوچک که مشخصات عمومی گونه Prunus elaeagnifolia  را داراست، ویژگی های خاص این زیرگونه این است که دارای شاخه های جوان کم وبیشی کرکدار است و دو طرف برگ دارای کرک های انبوه خاکستری است و میوه نیز دارای کرک های کوتاه است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). این زیرگونه نیز انحصارا بومی ایران است و پراکندگی آن در ایران در منطقه زاگرسی، غرب و جنوب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۳۰۰۰-۱۷۰۰ متری سطح دریا می باشد و یکی از بادام هایی است که در ارتفاعات بالا قادر به رویش است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

17-2-Prunus elaeagnifolia Spach subsp. leiocarpa (Boiss.) Browicz.(1969), (Syn. Prunus leiocarpa Boiss. (1905), Amygdalus leiocarpa Boiss.(1845) , Amygdalus kermanensis Bornm. var. glabra Bornm.(1905))

نام محلی آن بادام کرمانی است. درختچه یا درخت کوچک است و این زیرگونه نیز مشخصات عمومی گونه Prunus elaeagnifolia را داراست. ویژگی های خاص این زیر گونه دارا بودن شاخه های جوان بدون کرک، سطح فوقانی و تحتانی برگ فاقد کرک، میوه بدون کرک یا با کرک های کم و پراکنده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

این زیرگونه نیز انحصارا بومی ایران است و پراکندگی آن در ایران در منطقه زاگرسی، غرب و جنوب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 3400-11000 متری سطح دریا می باشد و شاید در بیشترین حد ارتفاعی قابل رویش است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

18- Prunus reticulata Runemak ex Khatamsaz, (Syn. Amygdalilo reticulata Runemak ex Khatamsaz, (1985)

نام محلی آن بادام مشبک است. درختچه ای به ارتفاع حدود ۲ متر، سراسر گیاه بدون کرک و دارای خار است. شاخه های جوان بدون کرک، اول سرخ رنگ بعد قهوه ای متمایل به خاکستری، شاخه های سال قبل قهوه ای خاکستری تیره (خاتم ساز، ۱۳۷۶)، برگ ها چرمی روی شاخه های کوتاه و بطور گروهی می باشند (مظفریان، ۱۳۸۳) و به شکل بیضی، تخم مرغی کشیده یا واژ تخم مرغی به طول ۱۰-۵ و عرض ۵-۳ میلیمتر می باشند. قاعده برگ ها گوه ای پهن، فاقد دمبرگ یا دارای دمبرگ بسیار کوتاه است و نوک آن تیز، کند و یا گرد است. سطح فوقانی برگ بدون کرک و مشبک (شبکه رگبرگ ها کاملا مشخصی) و سطح تحتانی برگ بدون کرک و کمی مشبک است. حاشیه برگ ساده یا هلالی و یا کمی اره ای همراه با غده می باشد. دمگل ضخیم و به طول ۴-۲ میلیمتر است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه بیضی- تخم مرغی و پخ، به طول تا ۱۶ میلیمتر و عرض ۱۰ میلیمتر و بدون کرک می باشد. هسته کمی پخ، زرد مایل به قهوه ای با نوک کند و در انتها چاله دار و در قاعده دارای شیار های عمیق که یک شبکه را تشکیل داده اند (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 پراکندگی جهانی این گونه انحصاری بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از ایران جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه زاگرسی و جنوب کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۱۹۰۰-۱۶۵۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 

19-Prunus pabotii Browicz, (Syn. : Amygdalus pabotii (1982)).

برخی آنرا هیبرید بین Allmygdalus haussknechtii × Amygdalus carduchorum

دانند (خاتم ساز، ۱۳۷۱). درختی کوچک، تقریبا خاردار با شاخه های جوان قهوه ای و شاخه های یکساله خاکستری رنگ است که دارای کرک های پراکنده می باشد. برگ ها بیضی کشیده وباریک، به طول ۴۵- ۲۵ میلیمتر و عرض ۱۲-۶ میلیمتر با قاعده گوه ای و نوک باریک و کشیده که روی برگ بدون کرک و زیر برگ دارای کرک های بلند خاکستری است. حاشیه برگ هلالی – اره ای است. دمبرگ بسیار کوتاه به طول ۳-۲ میلیمتر یا بی دمبرگ است. گلبرگ سفید، دمگل ضخیم و به طول تا ۴ میلیمتر و بدون کرک است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز ۱۳۷۱). میوه تخم مرغی تا حدودی پخ، به طول ۲۲ میلیمتر و عرض ۱۶ میلیمتر، نوک کند یا تا حدودی نوک تیز، بدون کرک یا دارای کرک های زردرنگ کوتاه است. هسته کاملا پخ، قایقی شکل، به طول تا ۱۸ میلیمتر، تخم مرغی دارای نوک کوچک و چاله دار است. پراکندگی آن در جهان منحصر (Endemic) به ایران است و نمونه تیپ آن از آذربایجان غربی (گردنه زمزیران) تهیه شده است. پراکندگی آن در منطقه ایرانو- تورانی، شمال غرب و غرب کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۱۸۵۰-۱۳۵۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

20-Prunus kotschyi (Boissier and Hohenm, (Nåb.) and Rehd.), (1923).

(Syn. ; Amygdalus kotschyi Boiss, and Hohen.(1843), Amygdals elaeagnifolia Spach, var. kotschyi (Boiss. and Hohen.) Boiss.(1872))

نام محلی آن بادام کردستانی است (مظفریان، ۱۳۸۳). درختچه ای کوچک تا ارتفاع 5/0متر که تا حدودی خاردار است. شاخه های جوان دارای کرک های پشمی که کم کم بدون کرک و صاف می شوند شاخه های یکساله، خاکستری متمایل به قهوه ای تیره است. برگ ها به

شکل واژ نیزه ای تا نیزه ای ، به طول 5-5/1 سانتیمتر و عرض 1- 5/0 سانتیمتر دارای نوک تیزکه سطح فوقانی و تحتانی آن دارای کرک های انبوه نمدی زرد یا آردی می باشد ساده و یا تا حدودی دارای دندانه هلالی است. دمبرگ وجود ندارد و اگر وجود داشته باشد بسیار کوتاه و کمتر از 2 میلیمتر است گل درشت به قطر  20 میلیمتر ، به رنگ صورتی و هيپانتيوم آن استکانی قرمز و با دمگل کوتاه است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان و اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه بیضوی، به طول ۲۵-۱۵ میلیمتر پوشیده از کرک های انبوه پشمی زردرنگ است. هسته تقریبا صاف یا با مقدار بسیار کمی  نقطه و دارای شیارهای کم عمق و تقریبا نامشخص است (خاتم ساز، ۱۳۷۱)

پراکندگی جهانی آن در ایران، ترکیه و عراق می باشد و نمونه تیپ آن از کردستان عراق جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی، شمالغرب و غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۲۰۰۰-۱۸۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۶).

عدد کروموزومی آن2n=2x=6 گزارش شده است (1977 , GraSSelly).

21 -Prunus carduchorum (Bornm.) Meikle (1965)

(Syn. : Amygdalus carduchorum Bornm.(1938)), (var.carduchorum Bornm. & var. glabra Bornm.(1969)).

نام محلی آن چغالک (صیامی، ۱۳۸۱) و بادام رواندوزی (مظفریان، ۱۳۸۳) است. درختچه ای به ارتفاع ۱-5/0متر، تا حدودی خاردار (خاتم ساز، ۱۳۷۱) و دارای انشعابات خاردار (ثابتی، ۱۳۴۴) است. شاخه هایی جوان باریک و کمی کرکدار که بعد به تدریج بدون کرک می شود. شاخه های یکساله قهوه ای متمایل به خاکستری است. برگ ها سبز، بی دمبرگ که به شکل نیزه ای کشیده یا واژ تخم مرغی کشیده به طول ۴-5/1سانتیمتر و عرض ۶-۳ میلیمتر است. قاعده برگ تا حدودی یراق ساز و نوک آن تیز یا باریک است. سطح فوقانی برگ دارای کرک های پراکنده یا بدون کرک و سطح تحتانی آن دارای کرک های پراکنده یا بدون کرک است. حاشیه برگ ساده یا با دندانه هلالی و یا اره ای است. گل منفرد، به قطر ۱۵- ۱۰ میلیمتر با گلبرگ صورتی و فاقد دمگل است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان و اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه تخم مرغی تا کروی، خیلی کم پخ به طول ۱۵-۱۰ میلیمتر و عرض ۱۲- ۱۰ میلیمتر با نوک گرد و پوشیده از کرک های خاکستری کوتاه است. همسسته کمی پخ، صاف و نرم، گاهی دارای چاله و خطوط کم عمق می باشد (خاتم ساز، 1371)

پراکندگی جهانی آن از ایران، ترکیه و عراق گزارش شده ایت و نمونه تیپ آن از کردستان عراق گزارش شده است (خاتم ساز، 1371). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی، شمالغرب و غرب کشور است . پراکندگی ارتفاعی آن در محدوه 2000-12000 متری سطح دریاست . (خاتم ساز، 1371)

Syn. Angdalus mongolica (Maxim) Ricker)

درختچه ای تا بوته ای خاردار است که بومی غرب چین و مغولستان است.(Kester and Gradziel, 1996, Browicz, 1974)

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16گزارش شده است (2003Rong-Cai et al.).

 23-Prunus pedunculata Pall

بعنوان بادام دمگل بلند (Long-Peduncule almond) شناخته می شود و برخی عقیده دارند که این گونه متعلق به بادام نمی باشد (1998 ,Socias i company) درختچه ای به ارتفاع تا دو متر می باشد. برگ ها به شکل بیضی است. این گونه دمگل طویل داشته و میوه تخم مرغی و هسته صاف دارد ( 991ا .Kester et al). پراکندگی جهانی آن در غرب چین، مغولستان و همچنین بالکان می باشد

( Kester and Gradziel, 1996 Browicz, 1974)

عدد کروموزومی آن 6n=48x گزارش شده است . (Rong- Cai et al.2003)

24 -Prunus mana (L.) Stokes (1812) (Syn, : Amygdalus mana L., Prunus tenella Batsch). (include: Prunus georgica (Desf.) and Prunus ledebourniana (Schlecht) درختی کوچک به ارتفاع 5/1-۱ متر که پاکوتاه و متراکم و بدون خاراست. برگ ها به شکل کشیده و دارای  نوک تیز است و بصورت چسبیده(Glaboroas) بوده و حاشیه آن دندانه ای است. میوه های پهن غیر متقارن، با هسته سخت و مغز خیلی تلخ دارند ( 1991 .Kester et al).

 یک گونه اروپایی بادام است و در استپ های جنوبی و مرکزی روسیه و همچنین از بالکان تا ترکمنستان و در ترکیه وجود این گونه گزارش شده است (1975 .Kester und Assay).

این گونه خیلی پلی مورفیک است و یکی از کاربردهای آن، استفاده از آن به عنوان گیاه زینتی است.

عدد کرومزومی آن 2n=2x=16 گزارش شده است . (Grasselly, 1977)

 

25-Prunus georgica (Desf.)

این گونه راوابسته به P. nana می دانند. ارتفاع درختان این گونه حدود یک متر است. برگ ها نیزه ای، گل ها درشت و میوه پهن و بزرگ است (1991 .Kester et al).

پراکنش آن در کوه های گرجستان و غرب قفقاز (Trans caucasia) است.

26-Prunus ledebournianci (Schlecht)

این گونه را نیز وابسته به P. nana می دانند. مشخصات عمومی آن نیز شبیه P. nana است ولی درخت، برگ ها و میوه های آن بزرگتر از آن هستند.

پراکنش آن در شرق منطقه جغرافیایی P. nana است. این گونه در جنوب غربی کوه های آلپ و همچنین در تبت و چین یافت می شود (1991 .Kester et al)، پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 12000-600 متری  سطح دریا می باشد.

(Rong-Cai al. 2003) ۲ گزارش شده است2n=2x=16 عدد کروموزومی آن

27- Prunus petunnikovi (Litv.) Rehd. (1926)

(Syn. : Amygdalus petunnikovii Litv.)

دارای ارتفاعی تا حدود یک متر و میوه نا متقارن است. (Kester et al. 1991)

محل رویش این گونه در ارتفاعات کوه های تیان شان استپ های ترکمنستان است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 1200-2000 متری سطح دریا می باشد.

28- Prunus spartioides (Spach) Schneider. (1905)

(Syn.: Amygdalus spartioides Spach.(1843), Prunus arabica (Olivier) Meikle (1967), Amygdalus arabica Olivier.(1804)) , (include: Amygdalus agrestis Boiss)

نام محلی آن وامچک (جوانشیر، ۱۳۵۵ و قهرمان، ۱۳۶۵)، بادام طاووسی، بادام بی برگ (مظفریان، ۱۳۸۳) و گارم می باشد. درختچه ای به ارتفاع تا 5/2 متر (مظفریان، ۱۳۸۳) با انشعابات بی خار، شاخه های شیاردار، قابل ارتجاع (ثابتی ، ۱۳۴۴) و آشکارا گوشه دار است (مظفریان، ۱۳۸۳). بویژه مقطع شاخچه های سال قبل زاویه دار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). برگ های مضرس کوچک موقتی (1991 .Kester et al) با دمبرگی به طول ۷ میلیمتر دارد (ثابتی ، 1344)، قطر گل حداکثر ۱۷ میلیمتر است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان و اوایل بهار است. میوه بیضی کشیده، اول کرکدار و بعد کرک ها کمتر می شود. هسته آن قهوه ای رنگ است (خاتم ساز، 1371)

 گونه P. spartioides ، شبیه گونه P. scoparia است با این تفاوت که شاخه ها زاویه دار،

گل ها کوچکتر حداکثر به قطر تا ۱۷ میلیمتر، کرک میوه کمتر و هسته قهوه ای دارد (خاتم ساز، ۱۳۷۱). همچنین گونه P. spartioides شبیه گونه وحشی P.agrestis  است ولى برگ های پهن تر دارد (1991 .Kester et al)، گونه اخیر بومی کشور لبنان و اندمیک این کشور و خاص مناطق شبه استپی است

(Talhouk et al., 1997)

پراکندگی آن در جهان از ایران، افغانستان، ارمنستان، ترکیه، عراق، سوریه، لبنان، فلسطین، اردن و عربستان گزارش شده است و بطور کلی بومی خاورمیانه بویژه در قسمت های فلات مرکزی ایران است (1991 .Kester et al). پراکندگی آن در پایین ترین عرض جغرافیایی قرار دارد و از این لحاظ نسبت به سایر گونه ها قابل تمایز است. این گونه، جمعیتی نسبتا همگن است (1997 ,Grasselly and DuVal) و نمونه تیپ آن از عراق تهیه شده است (خاتم ساز ۱۳۷۶ و 1997 ,Grasselly and Duval). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی و غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۱۵۰۰-۱۰۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 

vA-Prunus scoparia (Spach) C. Schneider (1905), (Syn. : Amygdalus scoparia Spach(1843)

نام محلی آن بادام کوهی، بادامک، جرگه (قهرمان، ۱۳۶۵)، الوک، بخورک، پاسورک و بارشین است. درخت آن شباهت به گیاه جارو  Scotchbroom دارد و نام گذاری علمی آن نیز به همین دلیل بوده است . (Kester et al., 1991) درختچه یا درختی کوتاه به ارتفاع تا ۶ متر است. انشعابات آن بی خار بوده و شاخه های کوتاه (براکی بلاست) ندارد. شاخه های جوان سبز و بدون کرک، شاخه های یکساله به رنگ سبز و با مقطع گرد می باشند. برگ ها نیزه ای باریک یا قاشقی باریک، به طول تا ۴۰ و عرض تا ۷ میلیمتر، بی دمبرگ یا تقریبا بی دمبرگ و با قاعده یراق سا و نوک کند است. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک و حاشیه برگ هلالی و دارای غده روی هر دندانه می باشد. برگ ها در اوایل تابستان ریزش می کنند. گل درشت و به قطر ۲۵ میلیمتر می باشد. فصل گلدهی آن اواخر زمستان و اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه تخم مرغی، به طول تا ۲۰ میلیمتر و عرض ۱۲ میلیمتر و دارای کرک های کوتاه می باشد. مزوکارپ گوشتی ولى نازک دارد که در خرداد شکاف بر می دارد. هسته زرد کاهی، صاف و دارای خطوط و شیارهای کوچک نامشخص و کم عمق (خاتم ساز، ۱۳۷۱) است که پوسته چوبی آن نازک ولی خیلی سخت است. مغز میوه کوچک، صاف و تلخ و به رنگ قهوه ای مایل به سیاه است . (Kester et al. 1991)

گونه P. scoparia ، شبیه گونه P: spartioides است ولی برگ های باریکتر دارد (Kester et al. 1991) و مقطع شاخه سال قبل گرد (ثابتی ، ۱۳۴۴)، گل ها درشت به قطر تا 25 میلیمتر، کرک میوه باقی می ماند و هسته زرد کاهی دارد (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

این گونه را در مرکز تحقیقات ایالتا در برنامه هیبریداسیون بادام زراعی قرار داده اند (چایچی، ۱۳۶۷). پراکندگی جهانی آن در ایران و آسیای مرکزی است و بطور کلی در شرایط خشکی و دره ها 9 و مناطق پست بیابانی بویژه در ایران و شمال غرب افغانستان سازگار و پراکنده است. نمونه تيپ آن از جنوب ایران (لارستان) جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی، منطقه زاگرسی، غرب، مرکز، شمال شرق، شرق و جنوب شرق کشور است و پراکنش آن از سایر گونه های بادام کشور بیشتر است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده وسیع ارتفاعی ۳۱۰۰-۳۰۰ متری سطح دریا می باشد و از لحاظ حداقل ارتفاع نسبت به سایر گونه ها قابل توجه است (خاتم ساز، ۱۳۷۶).

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 گزارش شده است (ظریفی و همکاران، ۱۳۸۴ - ,Grasselly ,1977)

 

30- Prunus glauca Browiz (Amygadlus glauca Browiz.1969)

نام محلی آن بادام شیرازی و بادام  کبود می باشد (مظفریان، ۱۳۸۳). درختچه ای به ارتفاع 5/2 متر دارای انشعابات بی خار و شاخه های به رنگ خاکستری است. برگ ها دارای دمبرگ به طول 5 میلیمتر و پهنک به ابعاد 3/0×5/2 سانتیمتر به رنگ کبود و خاکستری متمایل آبی است . (ثابتی ، 1344)، فصل، گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱)، میوه نیز به رنگ خاکستری متمایل به آبی (کبود) است(خاتم ساز، 1371، مظفریان،1383).

گونه P.glauea شبیه گونه P.scoparia  و P.spartioides است . با این تفاوت که گیاه به طور کلی به رنگ خاکستری متمایل به آبی (سبز کلمی) است و برگ ها بیضی باریک و میوه بیضی کوچک است (خاتم ساز، 1371 و Kester et al. 1991)

پراکندگی آن در جهان انحصارا بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از جنوب ایران (شیراز) جمهع آوری شده است . (خاتم ساز، 1371) پراکندگی آن  در ایران در منطقه زاگرسی و جنوب کشور می باشد . پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 2000 متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، 1371) .

31- Prunus lycioides (Spach) C, K., Schneider (1906), (Syn. : Amygdalus lycioides Spach,(1843), (var. lycioides & var horrida).

نام محلی آن  خارآلود است، (مظفریان، ۱۳۸۳). درختچه ای کوچک تا حدود ۱ متر با انشعابات خاردار و دارای خارهای  فراوان می باشد، شاخه های جوان بدون کرک و متمایل به قهوه ای و شاخه های یکساله به رنگ خاکستری متمایل به سفید می باشند. برگ ها خطی۔ نیزه ای، چرمی، سبز و به طول ۳۰-۱۵ و عرض ۵-۳ میلیمتر می باشند. برگ ها بی دمبرگ و قاعده یراق ساز و نوک آنها تیز می باشد. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک یا باتعداد کمی کرک است. حاشیه برگ هلالی- دندانه ای همراه با غده روی هر دندانه است. گل چسبپیده با گلبرگ صورتی و هیپانتیوم استوانه ای باریک است. فصل گلدهی آن اوایل بهار است( خاتم ساز، ۱۳۷۱). ميوه تخم مرغی تا تخم مرغی پهن، پوشيده از کرک های مخملی که اثر خطوط هسته روی پوست میوه مشخص نیست. هسته دارای شیارها و شبکه عمیق نیست (خاتم سازی ،1371)

این گونه خشکی دوست است و مغز میوه آن روغن بالایی (۶۰ درصد) دارد (.Kester et al 1991)

پراکندگی آن در جهان به ایران و ترکیه محدود می شود و نمونه تیپ آن از ترکیه تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو – تورانی و زاگرسی است . (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

عدد کروموزومی آن 2n=2x=16 است (ظریفی و همکاران، ۱۳۸۴).

 31-1- Prunus lycioides  (Spach)C. K. Schneider (1906), var. lycioides

درختچه کوچک یا بوته چوبی، به طول ۲-0/8 متر است. که دارای شاخه های فراوان و در هم، بدون کرک بوده و شاخک ها گسترده و در انتها خاری شده است شاخه ها دارای پوست قهوه ای ،  خاکستری یا سفید خاکستری یا خاکستری متمایل به قهوه ای است. برگ ها بصورت چرمی و به شکل خطی باریک تا سرنیزه ای، به ابعاد ۴-۲ و 30-۲۰ میلیمتر با نوک تیز که بطور نامحسوس در قاعده باریک شده اند. فاقد دمبرگ بوده که حاشیه آنها بصورت تقریبا  ممتد کامل یا کم و بیش به طور سطحی کنگره ای – دندانه دار می باشند . فاقد کرک و با رگبرگ.های مشبک می باشد گل  صورتی تا ارغوانی، بدون پایه و قاعده هميپانتيوم به طور مشخص  برجسته نیست. کاسه دارای لوله ای تقریبا 3۲ بار بلندتر از تقسیمات ، با دندانه های در انتها مدور و و مژکدار و پرچم به تعداد ۱۷-۱۵ عدد که از کاسه گل خارج شده است.(گاهی حدود 10 عدد در ناحیه گلوی کاسه و 5 عدد داخلی) میوه به طول 15 و عرض 12 میلیمتر و به شکل تخم مرخی پهن تا حدودی پخ و دارای نوک لند که کرک دار و خزپوش است هسته قایقی باریک که در  نوک تیز بوده و دارای شیار طولی عمیق، مشبک و واضح است (قهرمان، 1365)

پراکندگی آن در جهان از ایران و ترکیه گزارش شده است . (خاتم ساز،1371).

پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی، زاگرسی، شمال، غرب، مرکز و جنوب کشور می باشد .

پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده۲۳۵0- ۲۵۰ متری سطح دریا می باشد و در واقع درمحدوده ارتفاعی پایینی قادر به رویش  است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

31-2-Pruntis lycioides (Spach) C. K. Schneider (1906), var. horrida

1969), (Syn.: Amygdalus lycioides var. horrida(Spach) Browicz (1996) Amygdalus reuteri (Boiss.) Bulhse.(1860), Amygdalus horrida var. reuteri Boiss & buhase) (1872), Prunus horrida (Spach) C. K. Schneider (1906) Prunus horrida Spach var. reuteri(Boiss & Buhse)(1906), Primas reuteri (Boiss & Buhse)C. K. Schneider.(Syn: Prunus horrida var, reuteri (Boiss & Buhse)) Amygdalus horrida var, alliariana Parsa.(1948).

نام محلی آن تنگرس، تنگس (جوانشیر، ۱۳۵۵)، تنگز، قونس، بیو، بیف، بر، آق چالی، قره چالی است (ثابتی، ۱۳۴۴)، درختچه یا بوته چوبی، بطول ۲-8/0 متر و دارای شاخه های فراوان و خاردار، بدون کرک و دارای شاخک های محکم گسترده که در انتها خاری شده است. پوست شاخک ها متمایل به سفید یا سفید خاکستری می باشد. برگآن  خطی باریک تا سر نیزه ای، به ابعاد ۳-5/1 و ۲۸-۱۵ میلیمتر با نوک تیز که بطور نامحسوس در قاعده باریک شده است و فاقد دمبرگ و حاشیه آن تقریبا ممتد و گاهی کنگره ای- دندانه دار است. گل آن صورتی روشن، بدون پایه، نسبتا بزرگ و در پایین متورم است. قاعده هیپانتیوم به طور مشخص برجسته است و ۴-۳ بار بلندتر از لبه های کاسه می باشد و دارای لوله ای تقریبا ۳ بار بلندتر از تقسیمات خطی - پهن بزرگ با دندانه های در انتها کند است. پرچم در ناحیه گلوی کاسه و ۵ عدد مانده در عمق لوله)، میوه به طول ۱۳-۱۲ میلیمتر و عرض ۱۲-۱۰ میلیمتر است. شکل آن تخم مرغی پهن یا تقریبا مدور، شکم دار (برجسته)، کرکدار، خزپوش و کمی فشرده است. هسته ناوی شکل، مشبک و دارای شیارهای طولی کوچک و غیر منفذی و ضخیم است (قهرمان، ۱۳۶۵ و خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی جهانی آن بصورت انحصاری و بومی (Endemic) به ایران تعلق دارد و نمونه تیپ آن از جنوب ایران تهیه شده است (خاتم ساز، 1371) پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو-تورانی، زاگرسی، مرکز و جنوب کشور و پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 2200-1100متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱)

32-Prunus spinosissima (Bge.) Franch. (1883)

(Syn. : Amygdalus spinosissima Bge.(1854)),(include: Amygdalus turcomanica Lincz), (subsp. Spinosissima & subsp. Turcomanica)

نام محلی آن بادام پرخار است (مظفریان، ۱۳۸۳). درختچه ای به ارتفاع تا 5/2 متر و دارای انشعابات خاردار (خار فراوان) به صورت شاخه و ساده می باشد. شاخه های جوان آن بدون کرک، براق، قرمز آلبالویی یا قهوه ای متمایل به قرمز و شاخه های یکساله آن به رنگ خاکستری است. برگ ها به شکل های مختلف نیزه ای، قاشقی کشیده و واژ تخم مرغی کشیده، به طول ۳۰-۲۰ میلیمتر و عرض ۱۰-۵ میلیمتر می باشد که قاعده گوه ای باریک داشته و گاهی بی دمبرگ یا با دمبرگ بسیار کوتاه است. نوک برگ تیز و سطح فوقانی و تحتانی برگ  بدون کرک می باشد. رگبرگ اصلی آن مشخص و حاشیه برگ ساده و یا با دندانه های کوچک  اره ای همراه با غده است. گل به قطر تا ۱۵ میلیمتر، دمگل به طول تا ۵ میلیمتر است. گلبرگ صورتی یا سرخ به شکل واژ تخم مرغی می باشد. هیپانتیوم آن استوانه ای باریک و در قاعده متورم است. فصل گلدهی آن بهار (فروردین و اردیبهشت) است (خاتم ساز، ۱۳۷۱)، میوه پوشیده از کرک و تقریبا سرخ رنگ است. اندازه و شکل میوه و هسته و شیار های روی هسته در زیر گونه های مختلف متفاوت است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی آن در جهان از ایران، افغانستان و آسیای مرکزی (ترکمنستان و تاجیکستان) گزارش شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۱۰۰۰-۸۰۰ متری سطح دریا می باشد.

 

32-1- Prunus spinosissima (Bge.) Franch. (1883), subsp. Spinosissima

نام محلی آن در خراسان به بادامشک معروف است. درختچه ای به ارتفاع تا 5/2 متر است. فصل گلدهی آن بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه آن تخم مرغی، پخ و به طول ۲۵-۱۵ میلیمتر و عرض ۱۵-۱۰ میلیمتر با نوک تیز می باشد. هسته آن تخم مرغی، پخ، به رنگ قهوه ای روشن که به آسانی از میانبر جدا نمی شود و سطح آن ناهموار و دارای شیارهای کم عمق مشبک در نوک و شیارهای طولی کوچک در قاعده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در جهان از ایران، افغانستان و آسیای مرکزی گزارش شده است. نمونه تیپ آن از آسیای مرکزی تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو-تورانی و شمال شرق کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۱۹۰۰- ۱۲۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱)

 

.

32-2- Prunus spinosissima (Bge.) Franch. (1883), subsp. turcomanica

(Lincz.)Browicz.(1969), (Syn.: Amygdalus turcomanica Lincz(1941), Prunus turcomanica( Lincz) Kitam(1960)

نام محلی آن بادام ترکمنستانی است. فصل گلدهی آن بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه آن کروی یا کروی تخم مرغی، برجسته و به طول ۱۵-۱۲ میلیمتر و عرض ۱۵-۱۰ میلیمتر با نوک کند می باشد. هسته تقریبا کروی و قهوه ای تیره که به آسانی از میانیر جدا می شود و سطح آن صاف و دارای شیارهای طولی مشخص در قاعده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در جهان از ایران، افغانستان، ترکیه و آسیای مرکزی گزارش شده است. نمونه تیپ آن از ترکمنستان جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی و شمال شرق کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۲۰۰۰-۸۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱)، حداقل پراکنش ارتفاعی این زیر گونه از spinosissima کمتر است.  (Kester et al. 1991)  

33- Prunus urumiensis (Bornum.) Browicz, (Syn, : Prunus spinosissima BGE var, Urtiniensis Bornm(1910)

نام محلی آن بادام ارومیه ای است. درختچه ای با انشعابات خاردار و شاخه های صاف خاردار به رنگ ارغوانی قهوه ای است که شاخه ها بعدا به رنگ قهوه ای روشن در می آیند. خارهای آن سخت و نوک تیز است. برگ هایش چرمی، صاف، بیضی کشیده تا نیزه ای کشیده با نوک تیز یا بار یک و با قاعده گوه ای به ابعاد 25×7 میلیمتر می باشد، حاشیه آن دارای دندان های اره ای کند است. دمبرگ با طول ۵ میلیمتر و سرخ رنگ و بدون غده یا گاهی دارای یا دو غده است (صیامی، ۱۳۶۸).

پراکندگی آن در جهان انحصارا  بومی (Endemic) ایران است (مظفریان، ۱۳۸۳). پراکندگی در ایران در منطقه ایرانو - تورانی و شمال غرب کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن ۲۰۰۰-۱۳۵۰ متری سطح دریا می باشد.

 

34-Prunus nairica, (Syn.: Amygdalus nairica Fed (1936). Amygdalus spinosissima var, urumiensis Bornm. (1910) and Amygdalus urumiensis (Bornm) Browicz (1969))

درختچه ای به ارتفاع حدود یک متر دارای خارهای محکم و نوک تیز فراوان، شاخه های جوان بدون کرک، ارغوانی و شاخه های سال گذشته سفید خاکستری و براق است. برگ ها در جوانه، دو طرف پیچ خورده است. برگ ها بیضی کشیده یا نیزه ای، چرمی و به طول 35-20 و عرض  ۹-۵ میلیمتر با قاعده گوه ای باریک و نوک کشیده می باشد. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک و حاشیه آن  هلالی- اره ای با دندانه های کوچک است که حالت مومی دارد دمبرگ آن کوتاه و به طول حداکثر ۸ - -میلیمتر و یراق ساز است. گل منفرد به قطر 18-12 میلیمتر، بی دمگل و یا با دمگل کوتاه است. هیپانتیوم استوانه اى پهن باقاعده غر متورم دارای گلبرگ های سفید تا صورتی و حدود  ۱۷ عدد پرچم است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز، و یا کشیده یا تخم مرغی و پخ به طول ۲۰-۱۵ میلیمتر عرضی ۱۲-۱۰ میلیمتر است که نوک آن گرد و منقارک دار است و پوشیده از کرک های زردرنگ است. هسته تخم مرغی یا مستطیلی و در انتها دارای خطوط مشبک و قاعده شیاردار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی آن در جهان از ایران، ارمنستان و آسیای مرکزی گزا رش شده است. نمونه تیپ آن از ایروان (ارمنستان) جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران منطقه ایرانو- تورانی و غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده 2200-1100 متری سطح دریاست (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

ایران در

۱ متری

35- Prunus eburnea (Spach) Aitch. and Hemsley (1886)

(Syn. : Amygdahs eburnea Spach. (1843), Amygdalus Spathulata Boiss.(1845), Amygdalus scorpius (Spach.) Ann. (1843), Prunus eburnea (Spach), var. nigricans Masaryk(Brno) (1923)).

نام محلی آن قوسک (ایران نژاد پاریزی و جوانشیر ۱۳۷۴)، بادام عاجی، بادام خاکستری (مظفریان، 1383) قونس و کوتور است. در ختچه ای به ارتفاع تا 5/1 متر دارای خارهای فراوان به صورت شاخه و یا ساده می باشد. شاخه های جوان آن به صورت تيغ محکم، نوک تیز، صاف، تقریبا براق به رنگ سفید یا خاکستری است. شاخه های یکساله آن به رنگ خاکستری تیره متمایل به سیاه می باشد. برگ ها به شکل قاشقی کشیده، به طول ۱۴- ۱۰ و حداکثر20 میلیمتر و عرض ۴-5/2 میلیمتر با قاعده یراق ساز و بدون دمبرگ و دارای نوک کند است. سطح فوقانی برگ مخطط (رگبرگ اصلی فرورفته)، بدون کرک و به رنگ آبی متمایل به خاکستری یا سبز متمایل به زرد (رنگ سبز کلمی) است و سطح تحتانی برگ نیز بدون کرک یا گاهی دارای تعدادی کرک است. حاشیه برگ هلالی - اره ای همراه با غده روی هر دندان است. گل ها بدون دمگل با گلبرگ صورتی و هیپانتیوم استوانه ای باریک، به طول تا ۷ میلیمتر و دارای کرک های ابریشمی با قاعده کمی برجسته است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است. (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه تخم مرغی - کروی، به طول و عرض ۱۲-۱۰ میلیمتر، تقریبا خاکستری تیره و پوشیده از کرک های مخملی زرد است. هسته استوانه ای شکل، دارای نوک کوچک و با سطح ناهموار که در قاعده دارای چند شیار کوچک مشخص است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

این گونه بسیار خشکی دوست Xerophytic است (1991 .Kester et al).

پراکندگی آن در جهان به صورت انحصاری بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از جنوب فارس تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی، غرب، مرکز، شرق، جنوب و جنوب شرق کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در ۲۵۰۰-۲۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱)، این گونه حداقل پراکنش ارتفاعی بادام را در بین گونه های بادام داراست.

36- Prunus brahuica (Boiss.) Aitch. and Hemsley (1886)

(Syn. : Amygdalus  brahuica Boiss.(1872)), (include: Amygdalus afghan  Pachom

نام محلی آن بادام تفتانی و بادام بلوچستانی است (مظفریان، 1383) درختچه ای کوچک، دارای خار فراوان با شاخه های جوان خاکستری متمایل به سفید، باریک، دارای کرک های کوتاه است. شاخه های یکساله ضخیم آن به رنگ خاکستر-قهوه ای است برگ ها بیضی کشیده با واژ نیزه ای یا واژ تخم مرغی کشیده، به طول ۱۵- 10 میلیمتر  و عرض 4-3 میلیمتر  با قاعده براق ساز،بی دمبرگ و نوک کند یا کشیده می باشد. سطح فوقانی و تحتانی برگ دارای کرک های کوتاه زرد رنگ است و دارای ۱۵ پرچم و تخمدان پشم دار است (ثابتی، ۱۳۴۴). فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه بطور بی قاعده کروی و اثر خطوط هسته بر روی میوه بطور محسوس مشخص است. هسته کم وبیش برجسته، نوک کند، قاعده مورب، در قاعده دارای شیارهای عمیق که در بالای هسته این شیارها شبکه عمیق s مشخصی را تشکیل می دهد، یک شیار طولی مشخص در امتداد ناو وجود دارد (خاتم ساز، 1371)

پراکندگی آن در جهان از ایران، افغانستان و پاکستان گزارش شده است. نمونه تیپ آن از پاکستان (بلوچستان) جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی و جنوب شرق کشور پراکنده است. پراکندگی ارتفاعی آن در ۳۸۰۰-۲۷۰۰ متری سطح دریاست (خاتم ساز، ۱۳۷۱) و حداکثر پراکنش ارتفاعی را در بین گونه های بادام داراست.

37 -Prunus erioclada (Born.) SIC, comb. nov. (1996)

 (Syn. : Amygdalus erioclada Born.(1940), Prunus horrida Spach var. erioclada Bornm., Amygdalus horrida Spach var. erioclada Bornm.)

نام محلی آن بادام پرسپوليسی است (مظفریان، ۱۳۸۳). درختچه ای کوچک تا ارتفاع 0/6 متر با انشعابات خاردار(دارای خار فراوان) به صورت شاخه و یا ساده است. شاخه های جوان خار مانند و شاخچه های مسن پوشیده از کرک های نمدی سفید است. شاخه های یکساله به رنگ خاکستری تیره متمایل به سیاه می باشد. برگ ها بیضی باریک و کشیده، به طول ۱۵-۱۰ و عرض 6-3 میلیمتر با قاعده بی دمبرگ و یراق ساز و نوک کند یا کشیده است. روی برگ پوشیده از کرک های انبوه نمدی خاکستری و حاشیه برگ ساده است. گل بدون دمگل و به قطر ۱۰ میلیمتر با گلبرگ صورتی و هیپانتیوم استوانه ای باریک به طول تا ۶ میلیمتر پرچم سرخ رنگ، بدون کرک است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز، 1371) میوه پوشیده از کرک های نمدی سفید است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 پراکندگی آن در جهان از ایران و افغانستان گزارش شده است و نمونه تیپ آن از ایران (فارس) تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه زاگرسی و جنوب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۲۱۵۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز ،1371)

انشعابات کم و بیش خاردار (تقریبا خاردار) است که شاخه های جوان سبز با مقطع گرد، باریک و  بدون کرک دارد. شاخه های سال قبل خاکستری رنگ است. شاخچه های کوتاه وجود  دارد. برگ ها سبز، به شکل بیضی کشیده یا نیزه ای، به طول تا ۲۵ و عرض تا ۴ میلیمتر و با قاعده ه دارند. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک است. گل به قطر ۱۵- ۱۰ میلیمتر با هیپانتیومی به شکل های متفاوت استکانی تا استوانه ای و فاقد دمگل است. گلبرگ ها قاشقی کشیده به رنگ صورتی است. تعداد پرچم ها متغیر و تا حدود ۲۰ عدد می باشد. فصل گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۶)، میوه کروی یا تخم مرغی - کروی با طول و عرض حدود ۱۰ میلیمتر است. هسته کمی پخ و دارای سطح صاف با شیارهای کم عمق در قاعده می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در جهان انحصارا بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ ان از ایران (کرج)  تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی در ایران در منطقه ایرانو - تورانی و مرکز کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در ۱۸۰۰-۱۳۵۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، 1371)

 2-P xyasujensis Khatamsaz (1988)

 احتمالا هیبرید بین scopiaria × P. elacangifolia subsp. eilacagnifolia   است .(خاتم ساز، 1376) درختچه ای تقریبا خاردار که شاخه های جوان سبز، با مقطع گرد و باریک دارد  دارای کر کی های نمدی بوده و شاخه های کوتاه (براکی بلاست) وجود دارد . برگ ها به  شکل های مختلف، تخم مرغی کشیده، بیضی کشیده، واژ تخم مرغی یا قاشقی، به طول 12-7و  عرض ۵-۳ میلیمتر دیده می شود که قاعده آن یراق ساز و تا حدودی بی دمبرگ یا با دمبرگ کوتاه است. نوک آن کشیده یا کند است. سطح فوقانی وتحتانی برگ دارای کرک های خاکستری و حاشیه برگ دارای دندانه هلالی ریز است که گاهی دارای غده می باشند. گل دارای دمگل پوشیده از کرک های نمدی سفید، به قطر 20-16 میلیمتر با هيپانتيوم استکانی که در قاعده کرکدار است و گلبرگ ها به شکل واژ تخم مرغی به رنگ سفید می باشد، تعداد پرچم ها متغیر و حدود ۲۵-۲۰ عدد است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). فصل گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی جهانی آن منحصر به ایران (Endemic) است و نمونه تیپ آن از ایران (کهگیلویه و بویراحمد) جمع آوری شده است (خاتم ساز، 1371) پراکندگی آن در ایران در منطقه  زاگرسی و غرب کشور می باشد. پراکندگی ارتفاعی آن در محدوده ۲۰۰۰ متری سطح دریاست (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 3-P.xpodperae Woron. (1925), (Syn.: Prunus podperae Prno.(1923))

احتمالا هیبرید بین P scoparia × P. elaeagnifolia Subsp.leiocarpal است (خاتم ساز ۱۳۷۶). نام محلی آن بادام خورموجی است. درختچه ای تا ارتفاع 5/1 متر که دارای شاخه ها باریک کم و بیش خاردار است. شاخه های جوان آن بدون کرک یا کم و بیش کرک دار و به رنگ سبز یا سبز متمایل به زرد است. برگ ها فاقد دمبرگ و به شکل واژ تخم مرغی پهن با قاشقی، به طول ۶ و عرض 4/2 میلیمتر با قاعده یراق ساز و دارای کرک های پراکنده است. حاشیه برگ به طور بی قاعده هلالی است. گل کوچک و فاقد دمگل است. گلبرگ آن صورتی است. پرچم ها به تعداد ۱۵-۱۲ عدد می باشد. هیپانتیوم استکانی و بدون کرک است. پرچم ها به  ۱۵- ۱۲ عدد می باشد (خاتم ساز، ۱۳۷۱). فصل گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم ساز،1371)

پراکندگی آن در جهان منحصرا (Endemic) به ایران تعلق دارد و نمونه تیپ آن از ایران (بوشهر) جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۶). پراکندگی آن در ایران در منطقه خلیج و عمانی و جنوب کشور است.

4- P. x kamiaranesi Khatamsaz & Assadi (1988)

احتمالا هیبرید بین   P. scoparia × P. haussknechtii است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).درختچه ای به طول 2 متر  و تقریبا خاردار است که دارای شاخه ای جوان سبز، با مقطع گرد، باریک بدون کرک است. شاخه های سال قبل قهوه ای روشن و شاخچه های کوتاه در آن دیده می شود. برگ ها بی دمبرگ و به شکل بیضی کشیده یا واژ تخم مرغی به طول ۲۲-۱۵ میلیمتر عرض ۴-۳ میلیمتر با قاعده یراق ساز و با نوک کند یا کمی کشیده می باشند. سطح فوقانی وتحتانی برگ دارای کرک های زردرنگ است و شبکه رگبرگ ها روی آن شخص است. حاشیه برگ دارای دندانه های هلالی همراه با غده است. گل به قطر ۱۸-۱۵ میلیمتر و دارای هيپانتيوم استکانی است. دمگل حدود ۳ میلیمتر و گلبرگ ها واژ تخم مرغی کشیده به رنگ صورتی است و تعداد پرچم ها متغیر(حدود ۲۵ عدد) می باشد. فصل گلدهی آن اوایل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۶). میوه تخم مرغی به طول ۲۰-۱۸ و عرض ۱۵- ۱۲ میلیمتر، کمی فشرده و دارای کرک های کوتاه بوده و نوک آن کند یا کمی کشیده است. هسته کمی فشرده و تا حدودی قایقی شکل، با پوست نرم و در قاعده دارای شیارهای کم عمق و نامشخص طولی است (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

پراکندگی آن در جهان انحصاری و بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از ایران (کردستان) تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو-تورانی و غرب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن ۱۴۰۰-۱۳۰۰ متری سطح دریا می باشد (خاتم ساز، 1371)

5- P. x iranshahri Khatamsaz (1988)

احتمالا هیبرید بین P. scoparia × P. eburned است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). درختچه ای، تقریبا خاردار با شاخه های جوان سبز و با مقطع گرد، باریک و بدون کرک است. شاخه های سال قبل قهوه ای روشن است و شاخچه های کوتاه وجود دارد. برگ ها بی دمبرگ به شکل قاشقی کشیده، به طول ۱۲- ۱۰ و حداکثر ۱۵ میلیمتر و عرض 5/2 و حداکثر تا ۴ میلیمتر با قاعده یراق ساز و نوک کند است. سطح فوقانی و تحتانی برگ بدون کرک و به رنگ خاکستری متمایل به آبی است. گل دارای دمگل باریک به طول ۴-۲ میلیمتر می باشد. فصل گلدهی آن اوايل بهار است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه تخم مرغی - کروی و پوشیده شده از کرک های مخملی به رنگ زرد- خاکستری است. هسته خیلی کم فشرده، قهوه ای، نرم و دارای نوک

تقریبا گرد و با قاعده مورب و شیارهای کم و نامشخص در قاعده و لبه قایقی شکل است. (خاتم ساز،1376) پراکندگی آن در جهان انحصارا بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن ایران (فارسی، خنج) تهیه شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۶). پراکندگی ان در ایران در منطقه خلیج و عمانی و جنوب کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در ۷۰۰ متری سطح دریاست (خاتم ساز، 1371)

6-P. x mozaffarianii Khatamsaz (1988)

احتمالا هیبرید بین  P. scoparia × P. brahuica درختچه ای تقریبا خاردار با شاخه های جوان سبز، با مقطع گرد باریک و کرکدار است که شاخه های سال قبل قهوه ای متمایل به خاکستری و شاخچه های کوتاه (براکی بلاست) کم وبیش در آن وجود دارد. برگ ها بیضی - نیزه ای یا واژ نیزه ای، به طول ۱۸-۱۲ میلیمتر و عرض ۴-۲ میلیمتر با قاعده یراق ساز، بی دمبرگ و با نوک کند یا کشیده که سطح فوقانی و تحتانی برگ دارای کرک های کوتاه زرد رنگ است. شبکه رگبرگ ها تا حدودی مشخص و حاشیه برگ هلالی - اره ای و دارای غده های کوچک روی هر دندانه است. دمگل کرکدار است. فصل گلدهی آن اواخر زمستان است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). میوه به طول حدود ۱۵ میلیمتر و عرض ۱۲ میلیمتر، به طور بی قاعده کروی، کم و بیش نامتقارن که پوشیده از کرک های زرد - خاکستری است. هسته خیلی کم فشرده، قهوه ای با نوک کند و قاعده کم وبیش مورب که خطوط مشبک در بالا دارد و شیارهای قاعده شبیه P. brahuica است ولی عمیق و کاملا مشخص نیست و یک شیار طولی در امتداد ناو وجود دارد (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

 پراکندگی در جهان انحصارا بومی (Endemic) ایران است و نمونه تیپ آن از ایران (سیستان و بلوچستان) جمع آوری شده است (خاتم ساز، ۱۳۷۱). پراکندگی آن در ایران در منطقه ایرانو- تورانی و جنوب شرق کشور است. پراکندگی ارتفاعی آن در 2900-2300 متری سطح دریاست (خاتم ساز، ۱۳۷۱).

7-P. sefinensis (P. communis ×P. kotschyi), Iraq.

8-P. katnykovii (P. communis × P. spinosissima ssp. Spinosissima)

9-P. vavilovii (P. communis × P spinosissima ssp. Turcomanica)

 

 

جدول: مشخصات هسته (خاتم ساز، ۱۳۷۱)

شکل هسته

ابعاد(mm)

نام علمی

شماره

قایقی شکل، بدون شیار طولی مشخص، سوراخدار و گاهی دارای شیار کوچک در قاعده، گاهی با شیار ملویل نا مشخص در امتداد ناو

10/5*28/5

Prunus communis

1

قایقی شکل، سوراخدار

11*17/5

P. trichamygdalus

2

بیضی شکل با قاعده و نوک گرد، دارای یک شیار طولی مشخص در امتداد ناو و چاله دار و دارای شیارهای کوچک در قاعده

 

P. wendelboi

3

تخم مرغی پهن، بدون شیار علولی مشخص با سوراخ های کشیده

10/5*16/5

P. korshinski

4

 قایقی شکل پخ، دارای نوک کوچک، دارای دو شیار طولی مشخص در امتداد

10/5*20

P. fenziliana

5

بیضی شکل پخ، درشت، دارای نوک کوچک، تا حدودی قایقی شکل، با یک شیار کم عمق طولی، چاله دار، همراه با تعدادی شیار کوچک در قاعده

15*19

P.hausskenchti

6

پوست هسته نازک و صاف

 

P. bucharica

7

پوست هسته ضخیم و ناصاف

 

P. kuranica

8

سخت و عمدتا تخت و صاف

 

P, kuranica

9

تخم مرغی کم بخ، دارای شیارهای بسیار کم عمق شبکه مانند

8*13

P. orientalis

10

بیضی شکل، تقریبا صاف یا با مقدار بسیار کمی نقطه و شیار کم عمق و تقریبا نا مشخص

8*14/5

P. kotschyi

11

تخم مرغی تا کروی صاف گاهی دارای چاله و خطوط کوچک (قهوه ای رنگ صاف) با حفرات شانہ زنبوری نامشخص و در قاعده ہا شیارهای صاف و کوتاه، گاهی کمی ناودار با شیار نامشخص در امتداد ناو

9/5*12/5

P. carduchorum

12

تخم مرغی پهن، چاله دار و در قاعده دارای شیارهای کوچک (هسته زرد متمایل به قهوه ای

8/5*12/5

P. elaeagnifolia subsp. elaeagnifolia

13

 

 

P. elaeagnifolia subsp. elaeagnifolia

 

بیضی تا تخم مرغی کمی بخ، نوک کند، در انتها چاله دار و در قاعده دارای شیارهای عمیق که یک شبکه را تشکیل می دهند (هسته زرد متمایل به قهوه ای )

 

P. reticulata

14

بیضی، صاف، دارای خطوط و شیارهای کوچک نامشخص و کم عمق

 

P. glauca

16

تخم مرغی، صاف، دارای خطوط و شیارهای کوچک نا مشخص و کم عمق (هسته به رنگ زرد کاهی)

10/5*13/5

P. scoparia

17

تخم مرغی، صاف، دارای خطوط و شیارهای کوچک نا مشخص و کم عمق، با ناو مشخص ، گاهی نزدیک قاعده با شیارهای (هسته ای قهوه ای)

8*13

P. arabica

18

ادامه جدول - مشخصات هسته (خاتم ساز، ۱۳۷۱)

شکل هسته

ابعاد(mm)

نام علمی

شماره

 

 

P. erioclada

19

تخم مرغی تا کروی، دارای نوک کرچک، سطح ناهموار در قاعده دارای چند شیار کو چک مشخص، نوک کند، ناودار

7*7/5

P. eburnea

20

تخم مرغی تا مستطیلی، در انتها دارای خطوط مثبک و در قاعده شیاردار

8*13/5

P. nairica

21

تخم مرغی، پخ. ناهموار، دارای شیارهای کم عمق، مشبک در نوک و شارهای کوچک طولی در قاعده (قهوه ای روشن که به آسانی از میانبر جدا  نمی شود

10/5*15/5

 P. spinosissima subsp

22

تقریبا کروی، صاف دارای شیارهای طولی مشخص در قاعده (قهوه ای تیره که به آسانی از میانبر جدا می شود )

9/5*13

 P. spinosissima subsp

 

کروی بی قاعده، کم و بیش برجسته. نوک کند، قاعده مورب، در قاعده دارای شیارهای عمیق که در بالای هسته شبکه عمیق و مشخصی  را تشکیل می دهد. یک شیار طولی مشخص در امتداد د و طرف ناو

9*10

 P. brahluica

23

 هسته قایقی باریک، دارای شیارهای طولی عمیق و شیارهای مشبک واضح

9/5*10/5

P. lycioides var  lycioides

24

 هسته قایقی پهن، دارای شیارهای طولی کوچک

 

P. lycioides var horrida

 

قایقی شکل تا تخم مرغی، نوک کوچک، چاله دار (به طول تا ۱۸ میلیمتر)

 

 P. x pabotii

25

کروی تا تخم مرغی، کمی پخ، دارای شیارهای کم عمق در قاعده

 

P. x kerediensis

26

 

 

P. x podperace

27

 تخم مرغی تا کروی، نوک تقریبا گرد. قاعده مورب با شیار های کم و نا مشخص در قاعده، لبه قایقی (هسته نرم و قهره ای)

 

P. x iranshahri

28

تا حدودی قایقی شکل، در قاعده با شیارهای کم عمق و نا مشخص طولی (هسته نرم)

 

P. x kamiaranesis

29

 

 

P. x ylasujensi

30

هسته خیلی کم فشرده، قهوه ای با نوک کند و قاعده کم وبیش مورب با خطوط مشبک در بالا، یک شیار طولی در امتداد ناو دارد. در قاعده دارای شیارهای غير عمیق  و نامشخص

 

P. x mozaffarianii

31

 کاملا پخ و چاله دار

7/5*10/5

P. x paboti

32

 

بررسی خصوصیات خشک میوه گونه های وحشی بادام

(2001) .Ak et al با بررسی میوه شناسی و ریخت شناسی دو گونه بادام وحشی P. turcomanica

 و P. orientalis در منطقه آناتولی ترکیه پیشنهاد کردند که خصوصیات ، خشک میوه و مغز، ابزار با ارزشی برای طبقه بندی دقیق بادام های وحشی است Talhouk et al.(200)  نیز با بررسی خصوصیات مورفولوژیکی سه گونه وحشی بادام(P. orientalis ، P. communis و P.korshinskyi) در لبنان پیشنهاد کردند که بررسی خصوصیات خشک میوه و مغز، روشی مناسب برای ارزیابی تنوع ژنتیکی است زیرا ظاهرا صفات کمی میوه بادام در تحت تاثیر شرایط محیطی تغییر نمی کند. (Zeinalabediniet al. (2007b  طی دو سال به بررسی نه صفت مورفولوژیکی میوه و مغز در چهار گونه وحشی بادام

(P. eleagnifolia، P. scoparia hauskenchtii و P. lycioides)  در استان چهار محال و بختیاری پرداختند.

اندازه گیری ها برای 10 میوه و ۵۰ برگ توسعه یافته از ۴۰ درخت برای هر گونه در محل رویشگاهی آنها انجام شد. نتایج داده ها تشابه بالایی با صفات توصیف شده قبلی برای این گونه ها نشان داد. در عین حال (2004) ,Martinol and Jacomet که در ترکیه به بررسی  مشخصات مورفولوژیکی اندوکارپ سه گونه وحشی بادام(P. kotschy، P. graeca، P.orientalis) پرداختند، پیشنهاد کردند که در بررسی مورفولوژیکی بادام های وحشی می بایست به پراکنش جغرافیایی آنها نیز توجه داشت

. راحمی (۱۳۸۹) ۵۶ نمونه از ۱۳ گونه وحشی بادام را بر اساس خصوصیات خشک میوه و مغز مقایسه و گروه بندی کرد. ده صفت کمی و پنج صفت کیفی خشک میوه و مغز ثبت شد. گونه های وحشی بادام تنوع زیادی در صفات مذکور نشان دادند. اندازه و شکل خشک میوه و عرض و وزن مغز به عنوان اولین عامل اصلی در نظر گرفته شدند و وزن خشک میوه و مغز، متغیر ترین صفات کمی بودند. نمونه های مورد بررسی به ۲ کلاستر طبقه بندی شدند، که با ۲ سری ازIcosandrae و  Dodecandrea مطابقت نشان دادند.

بررسی جوانه زنی بذور بادام و گونه های وحشی آن

در یک بررسی، اثرات خراش دهی مکانیکی (Nicking) و شیمیایی (قرار دادن در اسید سولفوریک به مدت ۰، ۳۰ و ۶۰ دقیقه) و سرمادهی (۰، ۱۵، ۲۰ و ۴۵ روز) بر جوانه زنی بذوربادام وحشی  P. scoparia  و

P. webbii

مورد مطالعه قرار گرقت. تیمار شکستن بعلاوه ۴۵ روز سرمادهی بهترین نتیجه را نشان داد(94 درصد P. scopari و 5/82 درصد P. webbii )

نیاز سرمایی برای بذور خراش دهی شده با اسید در گونه های مختلف متفاوت بود. غوطه وری در اسید به مدت 30 دقیقه بعلاوه 30 روز  سرمادهی باعث افزایش درصد جوانه زنی بذور . P. scoparia  به میزان 5/74 درصد شد ولی در P. webbii تیمار غوطه وری در اسید به میزان ۶۰ دقیقه بعلاوه سرمادهی ۴۵ روز جوانه زنی را به ۳۷ درصد افزایش داد. در حقیقت در هر ۲ گونه قبل  از سرمادهی، خراش دهی مکانیکی موثرتر از خراش دهی شیمیایی با اسید بود .(Heidari et al., 2008)

(2000) .Abu - Laila et al به بررسی وضعیت جوانه زنی بذرها و میزان ریشه دار شدن قلمه های ساقه گونه A. arabic پرداختند. ایشان ۵ تیمار مختلف شامل سرمادهی بذرهای با پوسته چوبی، سرمادهی بذرهای فاقد پوسته چوبی، خراش دهی پوسته چوبی بذر با اسید سولفوریک، سرمادهی بذرهای خراشدهی شده و نهایتا شاهد بدون سرمادهی و خراشدهی را بررسی و نتیجه گرفتند که بیشترین درصد جوانه زنی (۷۱ درصد) و کمترین تعداد روزهای لازم برای جوانه زنی بذر (۱۳ روز) در بذرهای سرمادهی شده فاقد پوسته چوبی مشاهده شد. اما درصد بقای دانهال های سرمادهی شده فاقد پوسته چوبی کمترین مقدار (8/55 درصد) بود.

(2000) .Khalil et al میزان جوانه زنی بذرهای گونه A. arabica را در چهار آزمایش جداگانه مورد بررسی قرار دادند در آزمایش اول بذرهای سالم به مدت ۰، ۱۵، ۳۰، ۴۵ و ۶۰ روز در دمای ۵ درجه سانتیگراد سرمادهی شدند. بالاترین درصد جوانه زنی (۶۳ و ۶۷) در ۴۵ و ۶۰ روز سرمادهی بدست آمد و بذرهای سرمادهی نشده جوانه نزدند. در حین سرمادهی میزان ABA آزاد و بلوکه شده در بذر بتدریج کاهش یافت اما در اندوکارپ هیچ الگوی مشخصی در ABA دیده نشد. در بذرها مقدار ABA آزاد و بلوکه شده ۷، ۸، ۱۲ و ۱۳ برابر بیشتر از اندوکارپ بود. سرمادهی برای ۴۵ و ۶۰ روز کمترین ABA آزاد را در بذر و اندوکارپ سبب شد. در آزمایش دوم، بذرها به همان مدت آزمایش اول سرمادهی شدند اما در ۱۵۰۰ پی پی ام GA3 خیسانده شدند. سرمادهی برای ۳۰ روز و غوطه وری در GA3 منجر به بالاترین درصد جوانه زنی (۳۷ درصد) شد. سرمادهی بذرها به مدت ۴۵ و ۶۰ روز و غوطه وری در ۱۵۰۰ پی پی ام جیبرلین سبب از بین رفتن جوانه زنی بذرها شد. در آزمایش سوم، بذرهای سرمادهی شده به مدت ۳۰ روز و فروبری به مدت ۲۴ ساعت در ۷۵۰ یا ۱۰۰۰ پی پی ام GA3 درصد جوانه زنی را به ۵۰ تا ۴۰ درصد بیشتر از فروبری در غلظت های دیگر GA3 (صفر، ۲۵۰ و ۵۰۰ پی پیام رسانید . در آزمایش چهارم غوطه وری بذرهای سرمادهی نشده در GA3 (غلظت های ۲۵۰، 500 و 750 پی پی ام برای ۲۴ ساعت) درصد جوانه زنی را بیشتر از غوطه وری در BA(غلظت250، 500 و  ۷۵۰ پی پی ام) و یا مخلوط )GA3 ۵۰۰ پی پی ام) و BA  (500 پی پی ام) و  بذرهای تیمار نشده افزایش داد.

 

(2004) .Garcia-Gusano, et al نشان دادند که رکود بذر روی جوانه زنی بذر و رشد دانهال تاثیر می گذارد. ایشان در آزمایشی اثر دما و پوسته سخت روی رکود بذر چهار رقم بادام مورد بررسی قرار دادند. بذرهای بالغ با یا بدون پوسته سخت برای 1یا 10 روز سرمادهی (۷ درجه سانتیگراد) شدند وسپس به مدت ۵ هفته در دمای ۲۲ درجه سانتیگراد قرار داده شدند

تعداد بذرهای جوانه زنده شده در هر رقم بصورت هفتگی اندازه گیری شد و رابطه بین نیاز سرمایی برای گلدهی و نیاز سرمایی برای جوانه زنی بذور بررسی شد. سرمادهی بذرهای با  پوسته سخت در ارقام مختلف بین ۶ هفته (ارقام زود گل) تا ۸ هفته (ارقام دیر گل) متفاوت بود. حذف پوسته چوبی در ارقام سنگی، نیاز سرمایی را به مدت ۳ هفته کاهش داد. حذف پوسته چوبی در ارقام پوست نازک موثر نبود. بین ارقام اختلاف معنی داری برای نیاز گرمایی مشاهده نشد. دو هفته دمای ۲۲ درجه سانتیگراد برای حداکثر درصد جوانه زنی بعد از هر تیمار سرمایی کافی بود. بنظر می رسد که رکود بذر در گونه های جنس Prunus یک مکانیزم سازش برای حفاظت آنها در مقابل یخبندان در زمستان می باشد. این مکانیزم مانع از جوانه زنی فوری بذر حتی در برابر شرایط مناسب هوایی و نمونه می باشد. سرمادهی روش مرسومی برای از بین بردن رکود در گونه های این جنس می باشد و به منظور تسریع در این فرایند، کاربرد تنظیم  کننده های رشد یا حذف پوشش بذر توصیه شده است.

(1977( , Grasselly طول مدت سرمادهی بذر را برای گونه های A. dulcis، A kuramica، A. zabulica، A. bucharica،  A. fenzliana ،  A. kotschyi، A. webbii، A. Scoparia به ترتیب 50-30،40،40،30،45-30،35-30،40 و 40 روز اعلام کرد.

Rouhi et al., (2005) درآزمایشی به بررسی سرمادهی (45،60،75 و 90 روز با تیمارهای سرمادهی 0-1،5-4 و ۱۰-۹ درجه سانتیگراد) و خراشدهی (با و یا بدون اندوکارپ) بر روی جوانه زنی بذور، رشد دانهال و تجمع ماده خشک در گونه بادام وحشی A. Scoparia پرداختند.

مدنی (۱۳۸۴) به منظور بررسی درصد جوانه زنی بذر گونه های وحشی A. scoparia، A. eburned، A. elaeidignifolia، در ابتدا بذرهای پوک به روش غوطه وری در آب جدا گردیدند و سپس نوک بذرهای سالم توسط قیچی باغبانی بطوری که صدمه ای به جنین وارد نشود حذف شدند. پس از آن بذرها به مدت ۴۸ ساعت در اآب جاری قرار داده شدند. به منظور سرمادهی مرطوب، بذرها به مدت ۱۰ دقیقه با محلول کلراکس ۱۰ درصسد (دارای 2۵/۵ درصد هیپوکلریت سدیم) گندزدایی شدند و آنگاه در پیت ماس به نسبت ۳ به1 (۳ قسمت پیت ماس و یک قسمت بذر) بعنوان محیط نگهدارنده رطوبت آمیخته شدند و در هر کیسه پلاستیکی  سوراخ دار ۲۵ عدد بذر قرار داده شد و پس از مرطوب کردن در دمای ۱ ± ۴ درجه سانتیگراد قرار داده شدند. بررسی درصد جوانه زنی بذرهای گونه های مذکور نشان داد که جوانه زنى بذرها درسطح ۵ درصد تفاوت معنی داری داشتند، بطوریکه A. eburned بیشترین. درصد جوانه زنی بذر (۷۹ درصد) و A. elaeguifolid کمترین درصد جوانه زنی بذر (۳۵ درصد) را نشان دادند. گونه A. scoparia مقدار 64 درصد جوانه زنی بذر را نشان دادند.

تحقیقات نشان داده اند که جیبرلین ها بیشترین دخالت مستقیم را در کنترل و تسهیل جوانه زنی بذور دارند. این مواد در ۲ مرحله مختلف جوانه زنی ایفای نقش می کنند یکی در مرحله اولیه تولید آنزیم در نسخه برداری از کروموزوم ها عمل می کنند و دیگری در فعال بازی آنزیم هایی دخالت دارند که در سیستم جابجایی مواد غذایی و تبدیل مواد مورد نیاز برای رشد جنین نقش دارد. البته جوانه زنی بذور در برخی از گیاهان به تنهایی توسط اسید جیبرلیک تحریک می شود ولی در برخی دیگر که حاوی میزان زیادتری از بازدارنده های رشد هستند، کاربرد توام اسید جیبرلیک و سایتوکینین ها موثر می باشد، گفته می شود که سایتوکینین ها اثر بازدانده ها بویژه آبسیایزیک اسید را خنثی می کنند، بنابراین احتمالا سایتوکینین ها نقش تسهیل کننده جوانه زنی بذور را دارند و اسید جیبرلیک را به فعالیت وا می دارند. این عقیده نیز وجود دارد که سایتوکینین ها در یک مرحله از جوانه زنی، جدا از جیبرلین ها فعال می باشند (خوشخوی، ۱۳۶۸). راحمی (۱۳۸۹) برای مطالعه میزان جوانه زنی بذور و استقرار و رشد دانهال های گونه های وحشی بادام دو آزمایش مجزا به انجام رسانید. در آزمایش اول اثر مقادیر مختلف جیبرلین بر روی جوانه زنی ۴ نمونه بادام وحشی و در آزمایش دوم جوانه زنی بذرهای ۶ نمونه دیگر بادام وحشی مقایسه شدند. عامل های درصد جوانه زنی، شاخص رشد و آغازش ریشه ژنوتیپ ها متفاوت بودند، أما تحت تأثیر تیمار هورمونی قرار نگرفتند.

بررسی خصوصیات مورفولوژیکی دانهال های بادام های وحشی پس از جوانه زنی

در یک پژوهش، بذرهای سه گونه A. lycioides، A. scoparia و A. webbii  از منطقه آباد فارس جمع آوری و پس از کشت، مورد ارزیابی مرفولوژیکی قرار گرفتند، آنالیز واریانس یک اختلاف معنی داری را بین گونه های مورد بررسی نشان داد. گونه A. scoparia دارای بیشترین طول ساقه و طول برگ بود. بیشترین قط ساقه نیز مربوط به A. scoparia بود . ولی کمترین قطر ساقه مربوط به A. orientalis بود . گونه A. webbii   بیشترین تعداد و بلندترین ریشه ها را  تولید کرد. همبستگی بین صفات مورفولوژیکی نشان داد که مشخصات ساقه دارای ارتباط معنی داری با صفات ریشه نیست. هرچند که طول برگ، عرض برگ، سطح برگ، تعداد ریشه قطر ریشسه در A. webbii   و تعداد برگ، طول برگ، عرض برگ، طول دمبرگ و تعداد ریشسه در P. scoparia و طول ساقه، تعداد برگ، طول برگ، طول دمبرگ، طول میان گره و تعداد ریشه P. orientalis  بعنوان شاخصه های مهم برای ارزیابی دانهال های این گونه ها قبل از بررسی های آنها در نهالستان  (Nursery test) می توانند مد نظر قرار گیرند.(Baninasab and Rahemi, 2006)

راحمی (۱۳۸۹) استقرار و قدرت رشد ۱۴ نمونه از ۸ گونه بادام وحشی را در کیسه های پلاستیکی در هوای آزاد بررسی کردند و اکوتیپ هایی که بیشترین طول و قطر ساقه را در همه مراحل رشد داشتند مشخص گردیدند.

استفاده از گونه های وحشی بادام بعنوان پایه

 گزارش شده است که بادام های وحشی A. Spinosissima, A. Spartioides که بومی ایران می باشند توسط افراد محلی در مناطق خشک کشور پیوند سرشاخه می شوند(1956 ,Gentry، 1996 ,els (Kester and Gradziel قدمت پیوند بادام در ایران به بیش از ۳۰۰ سال تخمین زده می شود (مدنی، ۱۳۸۴). در حال حاضر پیش بینی می شود که حداقل ۵۰۰۰ هکتار از این گونه باغات بر روی گونه های الوک A. scoparia و ارژن A. elaeignifolia در ایران (فارس، کرمان، بوشهر و هرمزگان گزارش شده استموجود می باشد . (Rahemi and Yadollahi, 2006)

گزارش شده است که A. bucharica پایه مناسب برای بادام در شرایط دیم می باشد .(Evreinov, 1952)

 استفاده از گونه وحشی بادام A. Webbi بعنوان پایه در کشور يوگوسلاوی مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفته است (1996 , Kester and Gradziel).

 بادام وحشی پاکوتاه تلخ A. nand که بوته ای، پاکوتاه، خاردار و کاملا به خشکی مقاوم است می تواند بعنوان پایه پاکوتاه کننده برای بادام مد نظر قرار گیرد. همچنین دانهال های با webbii حدود ۵۰-۳۰ درصد از A. communis کوتاهتر هستند و از لحاظ قدرت رشد (vigor) نیز به همین نسبت ضعیف تر هستند و لذا می تواند بعنوان پایه بادام، شلیل و هلو مورد استفاده قرار گیرد (2001 ,.Ak).

و ضعيت سيتولوژیکی گونه های بادام

گونه هاى مختلف جنس Prunus دارای عددهای کروموزومی متفاوتی می باشند برای مثال بادام  P.dulcis آلو Pamericana، زردآلو P.armeniaCd، هلو P.persica  و گیلاس P.avium دییلویید بوده و دارای 2n=2x=16ی باشند، البالو peerasus بصورت تتراپلویید 2n=4x=32 بوده و P. domestica  بصورت هگزاپلوييد 2n=6x=48می باشد(Fellipe. 2000) ارقام بادام با کروموزوم های غیر طبیعی اغلب کاهش باروری را نشان می دهند  ..(1996 Kester and Gradziel,)

مطالعه کروموزوم های برخی از گونه های جنس بادام(P. hausskonechtii، P. communis، P. scoparia و P. lycioides) نشان داد که تعداد کروموزوم ها در چهار گونه مذکور نیز بهصورت  دیپلویید 2n=2x=16 می باشد (ظریفی و همکاران ۱۳۸۴).

همچنین در آنالیز کاریوتایپی ژرم پلاسم های بادام در چین مشخص گردید که گونه های حشی

-  P. triloba,  P. tangutica , P. mongolica به صورت دیپلوئید 2n=2x=16 وP. pedunculata  بصورت هگزاپلوئید 2n=6x=48 می باشد . (Rong et al. 2003)

در بررسی دیگری مشخص گردیده است که تعداد کروموزوم گونه های P. scoparia,، P. bucharica، P. nana،  fenzliana و P. kotschyi نیز برابر2n=2x=16 است. (Grasselly, 1977)

امروزه روش های تغییر یافته جدیدی برای شمارش کروموزوم های بادام ارائه شده است و  یکی از این روش ها، شناسائی کروموزوم ها در مراحل میتوز را امکان پذیر می سازد (Martinez-Gomez et al.,2005a)

شناسائی گونه های وحشی بادام با استفاده از مارکرهای بیو شیمایی

بررسی امیگدالین، اسیدهای چرب و پروتئین های کل موجود در مغز ۷ گونه وحشی بادام در آذربایجان غربی شامل P. lycioidies، P. carduchorum ، P urmiensis، P.trichamygdahus ، P. communis،  P. kotschyi ، p. pabotii به انجام رسیده است . نتایج نشان داد که  بیشترین مقدار آمیگدالین در گونه P. turumiensis و کمترین آن در P.kotschyi  بدست آمد . از نظر میزان اسیدهای چرب، گونه P. trichamygdalus بیشترین و گونه  نشان داد که بیشترین مقدار آمیگدالین در بدست آمد. از نظر میزان  اسیدهای چرب، گونهlycioidies var . P. lycioidies کمترین مقدار را نشان دادند. ازنظر میزان پروتئین­های کل مغز گونه P. lycioides var. lycioides بیشترین و P.trichamygdalus  کمتراین مقدار را نشان دادند. نتایج الکتروفورز با استفاده از تکنیک PAGE نشان داد که بیشترین عدم تشابه ژنتیکی P. turumiensis با سایر گونه ها بدست آمد(siami et al. 2002)  

بررسی تنوع ژنتیکی توده های وحشی بادام استان اصفهان با استفاده از برخی پروتئین های ذخیره ای بذر توسط زین العابدینی (۱۳۸۰) به انجام رسیده است. داده های بدست آمده از آنالیز کل پروتئین نشان داد که بطور دقیق یک ارتباط تاکسونومی را در گونه های وحشی بسیار نزدیک به هم می توان ایجاد کرد.

 از آیزوزیم ها برای شناسایی گونه های وحشی بادام استفاده شده است، گونه های وحشی بادام جمع آوری شده از برخی از نواحی ایران به همراه یک گونه وحشی اروپایی توسط شش سیستم آیزوزایمی

(SKDH, PGM, IDH, AAT. LAP, GP) نشان داده شد که ایران به عنوان خزانه ژنی مهم برای بادام می باشد و احتمالا اهلی شدن بادام از شمال ایران شروع و سپس به نواحی دیگر گسترش یافته است (2003 .Vezvaei).

مشخصات ژرم پلاسم های بادام کشور پرتغال بوسیله مارکرهای آیزوزایم مورد ارزیابی قرار گرفته اند. (Cabrita et al. 2003)

شناسائی بادام و گونه های وحشی آن با استفاده از مارکرهای مولکولی

کدخدایی و همکاران (۱۳۸۱) با استفاده از ۹ آغازگر RAPD، تنوع ژنتیکی ۱۲ توده باداموحشی استان اصفهان را مورد بررسی قرار دادند. توده های مورد بررسی در فاصله تشابه ۱۹ در ۴ گروه قرار گرفتند که هر گروه یکی از چهار گونه P. scoparia، P. Lycioidies، P.elaegnifoliaو P. hausskonechtie , را شامل می شد. به طور کلی تنوع بین و درون گونه ای نسبتاً بالایی مشاهده شد. بر اساس میانگین ضرایب تشابه درون گونه ای، گونه P. hausskonechtie  از تنوع بیشتری نسبت به دیگر گونه ها برخوردار بود. از نظر تنوع بین گونه ای بیشترین فاصله ژنتیکی بین گونه های P. hausskonechtiie و P lycioidies  تشخیص داده شد .

در آزمایشی دیگر با استفاده از ۷ آغازگر RAPD ۰ دوازده رقم تجاری و ۳ گونه وحشی بادام ایران مورد بررسی قرار گرفتند. دندروگرام حاصل نشان داد که در بین گونه های وحشی ارتباط خویشاوندی P. lycioides P. و P. scoparia بیش از ارتباط خویشاوندی خویشاوندی lycioides P. و P. reticulate  می باشد.. (Vezvaei, 1997)

با استفاده از ۲۱ جفت آغازگر تهیه شده برای ریز ماهواره های بدست آمده از ESTs و ۷ آغازگر ژنومی SSRS ارتباطات ژنتیکی ۳۶ رقم بادام از ناحیه چین و مدیترانه و دو رقم هلو، دو هيبريد هلو بادام و گونه های وحشی P. mongolica،  P. trilobal،  P. tangutica ، و .P ledebiuriana بررسی شده است. آغازگرهای ژنومی SSR و آغازگرهای EST-SSR هر دو انتقال پذیری بین گونه ای بالایی را نشان دادند. ژنوتیپ های مورد بررسی در چهار گروه قرار گرفتند، بطوریکه تمام ارقام تجاری بادام در یک گروه جای گرفتند و گروه مذکور به دو زیر گروه که زیر گروه اول تمام ارقام چینی و زیر گروه دوم تمام ارقام مدیترانه ای را شامل شد. این بدان معنی است که ارقام بادام مدیترانه ای و چینی تاریخچه تکاملی مجزایی دارند و نکته دیگر اینکه شباهت ارقام بادام به هلو بیش از شباهت بادام به گونه های وحشی مذکور است Xu et) al. 2004)

بررسی روابط فیلوژنیک ۵ رقم بادام، شش رقم هلو و ۱۱ گونه وحشی جنس Prunus با استفاده از مارکر مولکولی SSR مورد ارزیابی قرار گرفته و پس از تجزیه کلاستر ژنوتیپ های مورد مطالعه در ۴ گروه قرار گرفتند: گروه اول شامل ارقام هلو و گونه های وحشی آن، گروه دوم شامل ارقام زراعی بادام، گروه سوم شامل گونه های وحشی بادام و گروه چهارم گونه های.(Martinez - Gomezet al. 2003b)

تعداد ۳۵ رقم بادام ایران و سه گونه وحشی شامل P. Orientalis ,P. Communis و P. scoparia با استفاده از مارکرهای مولکولی RAPD مورد بررسی قرار گرفته و مشخص شده که ارقام اصلاح شده بادام از انتخاب های P. communis هستند. بر طبق نتایج بدست آمده این گونه ۵۰ درصد شباهت به ارقام اصلاح شده بادام دارد. حداقل شباهت بین ژنوتیپ بادام سنگی شماره ۲۸ با بادام وحشی P. scoparia به دست آمد (2006 .Kiani and al).

شیران و همکاران با استفاده از مارکرهای مولکولی RAPD و SSR مطالعه ارقام بادام و 3عدد از گونه های وحشی آن از  جملهP orientalis ,P communis ala و P. scoparia  رسانیده اند. ارقام بادام با نژاد های P. Communis در یک کلاستر بوده و رابطه نزدیکی باP. orientalis  و P. scoparia دارند درحالیکه P. Pdulcis جدا شدند. (Shiran et al. 2007)

 تعداد ۳۶ رقم ایرانی و خارجی بادام با سه گونه وحشی بادام شامل ,P communis P orientalis و P scoparia با روش SSR مورد بررسی قرار گرفته و آنالیز کلاستر آنها نشان که ژنوتیپ ها بر اساس منشاء جغرافیایی و مشخصات شجره ای گروه بندی می شوند (Amirbakhtiar et al. 2006)

انالیز گونه های وحشی بادام در چین شامل P. ledebourianan، P. mongolica،. triloba ,tangutica و گونه P. pendulata با استفاده از تکنیک های AFLP و EST-SSR  انجام پذیرفت و روابط فیلوژنیکی گونه های وحشی بادام مورد ارزیابی قرار گرفت، همچنین روابط هلو و گونه های وحشی بادامشد (Ma et al. 2003).

 مشخصات ارقام بادام در کشور پرتغال بوسیله مارکرهای مولکولی (SSR و ISSR) و صفات مرفولوژیکی مورد ارزیابی قرار گرفته است (2003 .Cabrita et al).

نقشه لینکاژی برای بادام در استرالیا با استفاده از روش های ISSR RAPD و SSR انجام پذیرفت در این برنامه حدود ۱۸۲ نتاج Fl که از تلاقی بین رقم فرانسوی لوران (Lauranne) و رقم آمریکائی نون پاریل (Nomparcil) بدست آمده بودند مورد استفاده قرار گرفتند ( Gregory  et al. 2003)

 تنوع و روابط بین گونه های وحشی بادام و برخی از گونه هایي زراعی این جنس (از جمله ۱۸ رقم بادام تجاری) با استفاده از مار کرمولکولی AFLP مشخص گردید، تجزیه کلاستر نشان داد که ژنوتیپ های مذکور را می توان به ۴ بخش یکنواخت تقسیم کرد اما تنوع مولکولی، تفاوت های زیادی را در داخلی این بخش ها نشان داد (2004 .Aradhya et al). ارزیابی تنوع ژنتیکی و روابط بین ارقام بادام با استفاده از مارکرهای SSR انجام شد، تشابه زیادی بین ارقام خودسازگار مشخص گردید و بین ارقام خویشاوندی ژنتیکی ضعیفی مشاهده گردید. (Sanchez - Perez. 2006)

تنوع ژنتیکی ارقام بادام با استفاده از تکنیک RAPD در سوریه مورد بررسی قرار گرفته است (2003 .Mirali and Nabulsi). خوشه بندی حاصل، تا اندازه ای با منشاء جغرافیایی ارقام بادام مورد مطالعه مطابقت داشت.

آنالیز مولکولی مربوط به تنوع ژنتیکی در کلکسیون بادام در کشور پرتقال به انجام رسیده است، تنوع و خویشاوندی ۳۵ رقم بادام و ۵ گونه وحشی بادام با استفاده از RAPD,SSR, AFLP  بررسی گردید، ۳ تکنیک مولکولی استفاده شده قادر به نشان دادن تنوع بودند ولی SSR بدلیل سادگی، اطمینان و کم هزینه بودن، گزینه مناسبی برای بادام تشخیص داده شد. (Martins et al. 2001)

در بررسی ۴۷ مارکرSSR بدست آمده از CT/AG بدست آمده از رقم آمریکایی تگزاس، تعداد ۴۲ عدد از آنها در ۸ رقم بادام پلی مورفیک بودند و ۳۱ عدد از آنها دارای لوکوس منفرد بودند (Mneja et al. 2005)

در تحقیقی مشخصات مولکولی ارقام بادامMarta،  Nompareil،  Mission، FerTagness  و P.  (Tuono و 4 گونه وحشی (P. elaegnifolia, P. hauskunechtii, P. scoparia, P. lycioide) 

آن با استفاده از 5 جفت مارکرهای DNA کلروپلاستی و 16 جفت مارکرDNA هسته ای  مورد بررسی قرار پگرفت. (Zeinalabedini et al. 2007b) ایشان همچنین برای بررسی تنوع نیتکی در همین گونه ها از مارکرهای مرفولژیکی، پروتئینی و DNA استفاده کردند . مارکرهای SSR هسته ای اغلب پلی مرفیسم بالایی را در مقایسه با مارکرهای مرفولوژیکی ، پروتئنی  و  SSR کلروپلاستی نشان داند. (Zeinalabedini et al. 2007b).

در یک بررسی، ارزیابی شباهت ژنتیکی و میزان چندشکلی در ۲۹ رقم بادام و ۸ ژنوتیپ هیبرید هلو و بادام و ۹ گونه وحشی بادام P. scoparid، P. communis، P. orientalis،P. glauca ،  P. kotschyi،

P. tenella، P. bucharica، P webbii ، P kuramica بوسیله مارکر AFLPبه انجام رسید.

 (Sorkheh et al. 2007)  خوشه بندی  حاصل، نشان داد که ژنوتیپ ها و گونه های وحشی بر اساس منشاء و اجدادشان از یکدیگر جدا شدند و در بررسی صفات زراعی، نمونه ها بر اساس مشخصات میوه از هم تفکیک شدند. آنها تنوع ژنتیکی بالایی را در ارقام بادام بدست آوردند که می تواند در اصلاح بادام مفید باشد.

راحمی (۱۳۸۹) برای بررسی تنوع ژنتیکی ۸۹ نمونه بادام و سایر گونه های وابسته به آن، از نشانگرهای مولکولی شامل ۳۲ جفت آغازگر SSR و ۱۲ جفت آغازگر EST-SSR استفاده نمود. کاربرد آغازگر های SSR آلل های بیشتری را در مقایسه با EST-SSR تکثیر کرد. میانگین تعداد آلل های تکثیر شده در هر مکان ژنی برابر ۳۴ آلل بود و میزان شاخص چندشکلی (PIC) برابر 874/0 بدست آمد. در دندروگرام گروه ها  Amygdalus و Orientalis که متعلق به قسمت Euamygdalus هستند بدست آمد حداقل قسمت های Leptopus و Chamaeamygdalus فاصله زیادی را تا بادام نسبت به آلو نشان دادند. نتایج نشان داد که سری  Dodecandra(Lycioides)  از نظر تاکسونومی با قسمت Euamygdalus  نزدیک تر باشد.

جدول: سوابق کاربرد مارکرهای مولکولی مختلف در گونه های جنسPrunus

منبع

نوع مارکر مولکولی

گونه

Vezvaei et al. 1997

RAPD

P.lyoioides

 

 

P.Reticulata

 

 

P. Scoparia

Siami al.2002

Total protein

P.carduchonm

 

 

P.communis

 

 

P.kotschyi

 

 

P.lyoioides

 

 

P.pabotii

 

 

P.trichamygdalus

 

 

P.wumiensis

Martines et al 2001

RAPD/AFLP?MSR_PCR

P.webbii

Zeinalabedini et al 2002

Total protein

P.elaeagnifolia

 

 

P.hauskonechti

 

 

P.P.lyoioides

 

 

P.scoparia

 

 

P.elaeagnifolia

Vezvaei et a2003

Lsozymes

P.reticulata

 

 

P.scoparia

 

 

P.tangutica

Martinez- Gomez et al 2003 a

SSR

P.scoparia

 

 

P.webbii

 

 

P.argentea

 

 

P.bucharica

 

 

P.davidiana

 

 

P.glandulosa

 

 

P.kuramica

 

 

P.mira

 

 

P.pedunculata

 

 

P.petunikowii

Ma et al. 2003; Xu et al. 2004

SSR/EST-SSR

P.ledebourniana

 

 

P.mongolica

 

 

P.tangutica

 

 

P.triloba

Kadkhodaei et al. 2006

RAPD

P.hauskonechti

 

 

P.lyoioides

 

 

P.scoparia

Kiani et al. 2006

RAPD

P.communis

 

 

P.orientalis

 

 

P.scoparia

Amirbakhtiar et al. 2066

SSR

P.communis

 

 

P.orientalis

 

 

P.scoparia

 

 

P.communis

Shiran et al, 2007

RAPD/SSR

P.orientalis

Zeinalabedini et al 2007

SSR/chloroplast SSR

P.scoparia

 

 

P.elaeagnifolia

 

 

P.hauskonechti

 

 

P.lyoioides

 

 

P.scoparia

Sorkheh et al.2007

AFLP

P.bucharica

 

 

P.communis

 

 

P.glauca

 

 

P.kotschyi

 

 

P.kuramica

 

 

P.orientalis

 

 

P.scoparia

 

 

P.tennella

 

 

P.webbii

Rahemi, 2010

SSR/EST-SSR

P.argentea

 

 

P.bucharica

 

 

P.carduchonm

 

 

P.communis

 

 

P.dulcis

 

 

P.elaeagnifolia

 

 

P.erioclada

 

 

P.fenzliana

 

 

P.geniculata

 

 

P.geniculata

 

 

P.glauca

 

 

P.hauskonechti

 

 

P.kansuensis

 

 

P.keredjensis

 

 

P.korshinskyi

 

 

P.kotschyi

 

 

P.kuramica

 

 

P.lyoioides

 

 

P.nairica

 

 

P.orientalis

 

 

P.pabotii

 

 

P.pedunculata

 

 

P.persica

 

 

P.petunikowii

 

 

P.salicina

 

 

P.scoparia

 

 

P.spartioides

 

 

P.tennella

 

 

P.trichamygdalus

 

 

P.triloba

 

 

P.webbii

جدول - : لیست مارکر های SSR برای جنس Prunus

Dirlewanger et al.2006,O;mstead al. 2008 and Tavassolian., 2008 )

منبع

تعداد مارکر

کنابخانه

گونه

مارکر EST-SSR

Hagen et al. 2004

 

Genomic

P.armeniaca

AMPA

Arus(personal communication)2006

1

Genomic

P.persica ,cv.Loring

AP2M

Xu et.2004

21

Genomic

P.dulcis

ASSR

Dirlewanger et al.2002

28

Genomic

P.persica, cv.Merrill

EPPCT

 

 

 

OHenery

 

Mnejia al. 2005

8

Genomic

P.dulcis , cv. Texas

CPDCT

Aranzana et al. 2002

23

Genomic

P.persica, cv .Merrill

CPPCT

 

 

 

OHenery

 

Mnejia al. 2004

17

Genomic

P.salicina, cv.Santa Rosa

CPSCT

Clarke and Tobut 2003

3

Genomic

P.avium,cv.Napoleon

EMPA

Vaughan and Russell 2004

 

Genomic

avium

EMPaS

Yamamoto et al.2002

 

Genomic

P.persica

MA

Jooberur et al. 2000

 

Genomic

 

OP

Lopes et al. 2002

 

Genomic

P.armeniaca

PaeCITA

Downey and Lezzoni. 2000

3

Genomic

P.cerasus, cv.Erdi Botermo

PaeGA

Cantini et al. 2001; Struss et al. 2002

 

Genomic

P.cerasus

PaeGA

Sosinski et al.2000 , Georgi et. 2002

5

Genomic

P.pesica, cv. Bicentennial

Pchgms

Wang et al. 2002

4

Genomic

P.persica, cv.Nemared

Pchgms

Arus, 2006

1

Genomic

P.persica

Pchgms6

Cantini et al. 2001; Struss et al. 2002

3

Genomic

P.avium

PMS

Arus, 2006

 

 

   

Sosinski et al.2000

5

Genomic

P.cerasuss

PS

Jooberur et al. 2000

1

 

 

PS

Struss et al. 2003

8

Genomic

P.avium, cv.Valerij Schkalov

UCD-CH

 

 

 

   

Tstolin et al. 2004, Tstolin et al02005

41

Genomic

P.dulcis, cv.Ferragnes

UDA

Messina et al.2004,Tstolin et al.2005

28

Genomic

P.armeniaca, cv.portici

UDAp

Ciprianiet al. 1999; Tstolin et al 2000

9

Genomic

P.persica, cv.Redlhaven

UDP

 

 

جدول : لیت مارکرهای EST-SSR برای جنس Prunus

(Dirlewanger et al.2006,O;mstead al. 2008 and Tavassolian., 2008 )

منبع

تعداد مارکر

کنابخانه

گونه

مارکر EST-SSR

Decrooq et al. 2003

 

cDNA

P.armeniaca

AMA

Xu et.2004, Xie et al.2006

1

cDNA

P.dulcis

ASSR

Dirlewanger et al.2004, Howad et al. 2005

8

cDNA

P.dulcis

EPDCU

Dirlewanger et al.2006

 

cDNA

P.persica

EPPB

 Howad et al. 2005

 

cDNA

P.persica

EPPCU

Vendramin et al.2007

32

cDNA

P.persica cv .Yumycong

EPPISF

Yamamoto et al.2002

 

cDNA

P.persica

M

Yamamoto et al.2002

1

cDNA

P.persica, cv .Akatsuki

ma020

Yamamoto et al.2002

 

cDNA

P.persica

MD

Decrooq et al. 2003

2

cDNA

P.armeniaca ,  cv. Stark Early orange

pAcC25

 

 

 

 

 

Sosinski et al.2000

5

cDNA

P.persica, cv. Bicentennial

PCHCMS

Decrooq et al. 2003

1

cDNA

P.davidiana

Pdav

Ma al. 2003

19

cDNA

P.dulcis

PSSR

 

جدول : مروری بر کاربردهای مارکرهای SSR وest-ssr

 

 

Martinz-Gomze et.,2003

Xu et al2004

Sanches-Perez et al ., 2005

Amribakhtiar et al. 2006

Shiran et al .20066

Zeinalabedini et al., 2007

Sanches-Perez et al., 2007

Tavassolian et al., 2008

Fathi et al. 2008

Rahema et al. 2010

1

 

ASSR2

               

2

 

ASSR4

               

3

 

ASSR11

               

4

 

ASSR17

               

5

 

ASSR26

               

6

 

ASSR27

               

7

 

ASSR46

               

8

 

ASSR48

               

9

 

ASSR51

               

10

 

ASSR54

               

11

 

ASSR60

               

12

 

ASSR663

               

13

     

BPPCT001

BPPCT001

         

14

           

BPPCT002

     

15

     

BPPCT004

BPPCT004

 

BPPCT004

     

16

     

BPPCT005

BPPCT005

         

17

   

BPPCT007

BPPCT007

BPPCT007

BPPCT007

BPPCT007

   

BPPCT007

18

       

BPPCT008

 

BPPCT008

     

19

       

BPPCT009

         

20

     

BPPCT010

BPPCT010

BPPCT010

BPPCT010

     

21

       

BPPCT011

BPPCT011

BPPCT011

     

22

       

BPPCT012

         

23

     

BPPCT014

BPPCT014

 

BPPCT014

     

24

       

BPPCT015

 

BPPCT015

     

25

                 

BPPCT016

26

     

BPPCT017

BPPCT017

 

BPPCT017

   

BPPCT017

27

       

BPPCT018

         

28

           

BPPCT019

     

29

           

BPPCT020

     

30

       

BPPCT021

 

BPPCT021

     

31

           

BPPCT022

     

32

       

BPPCT024

 

BPPCT023

   

BPPCT023

33

                   

34

     

BPPCT026

BPPCT026

BPPCT026

BPPCT025

   

BPPCT025

35

     

BPPCT027

BPPCT027

 

BPPCT026

   

BPPCT026

36

     

BPPCT028

BPPCT028

         

37

                 

BPPCT028

38

     

BPPCT030

BPPCT030

 

BPPCT029

     

39

                   

40

                 

BPPCT032

41

       

BPPCT035

 

BPPCT033

     

42

     

BPPCT036

BPPCT036

         

43

     

BPPCT037

BPPCT037

 

BPPCT037

     

44

           

BPPCT038

     

45

           

BPPCT039

   

BPPCT039

46

     

BPPCT041

BPPCT041

         

47

                 

CPDCT004

48

             

CPDCT006

   

49

             

CPDCT007

   

50

             

CPDCT008

   

51

           

CPDCT016

     

52

             

CPDCT018

   

53

             

CPDCT019

   

54

             

CPDCT020

   

55

             

CPDCT022

   

56

             

CPDCT023

   

 

Rahemi et al . 2010

Fathi et al. 2008

Tavassolian et al ., 2008

Sanches- Perez et al 2007

Zeinalabedini et al ., 2007

Sdiran et al . 2006

Amirbakhtiar et al ., 2006

Sanchcs- Perez et al., 2005

Xu et al . 2004

Martinez- Gomez et al., 2003

 

 

 

CPDCT025

 

 

 

 

 

 

 

57

CPDCT025

 

CPDCT024

 

 

 

 

 

 

 

58

CPDCT027

 

CPDCT027

CPDCT027

 

 

 

 

 

 

59

 

 

CPDCT028

CPDCT028

 

 

 

 

 

 

60

CPDCT034

 

CPDCT034

 

 

 

 

 

 

 

61

 

 

CPDCT035

 

 

 

 

 

 

 

62

CPDCT042

 

CPDCT042

 

 

 

 

 

 

 

63

 

 

CPDCT045

 

 

 

 

 

 

 

64

 

 

CPDCT046

 

 

 

 

 

 

 

65

 

 

CPDCT047

CPDCT047

 

 

 

 

 

 

66

CPDCT002

 

 

CPDCT002

 

 

 

 

 

 

67

 

CPDCT003

 

 

 

 

 

 

 

 

68

 

CPDCT004

 

 

 

 

 

 

 

 

69

CPDCT005

 

CPDCT005

 

 

 

 

CPDCT005

 

 

70

CPDCT006

 

 

CPDCT006

 

 

 

 

 

 

71

CPDCT008

 

 

CPDCT008

CPDCT008

 

 

 

 

 

72

 

 

 

CPDCT013

 

 

 

 

 

 

73

 

CPDCT016

 

 

 

 

 

 

 

 

74

 

CPDCT017

 

 

 

 

 

 

 

 

75

CPDCT022

CPDCT022

 

CPDCT022

CPDCT022

 

 

 

 

 

76

 

 

 

CPDCT023

 

 

 

 

 

 

77

 

CPDCT024

 

CPDCT024

 

 

 

 

 

 

78

CPDCT026

 

 

CPDCT026

 

 

 

 

 

 

79

 

CPDCT027

 

CPDCT027

 

 

 

 

 

 

80

 

 

 

CPDCT028

 

 

 

 

 

 

81

 

 

 

CPDCT029

 

 

 

 

 

 

82

 

CPDCT030

 

 

CPDCT030

 

 

 

 

 

83

CPDCT033

CPDCT033

 

CPDCT033

CPDCT033

 

 

 

 

 

84

 

 

 

CPPCT035

 

 

 

 

 

 

85

CPDCT039

 

 

 

 

 

 

 

 

 

86

 

 

CPDCT06

 

 

 

 

 

 

 

87

CPDCT012

 

CPDCT12

 

 

 

 

 

 

 

88

 

 

CPDCT18

 

 

 

 

 

 

 

89

 

 

CPDCT21

 

 

 

 

 

 

 

90

 

 

CPDCT22

 

 

 

 

 

 

 

91

 

 

CPDCT024

 

 

 

 

 

 

 

92

CPDCT034

 

 

 

 

 

 

 

 

 

93

 

 

 

EPDCU0004

 

 

 

 

 

 

94

 

 

EPDCU2584

EPDCU2584

 

 

 

 

 

 

95

 

 

EPDCU3083

 

 

 

 

 

 

 

96

EPDCU3117

 

 

 

 

 

 

 

 

 

97

EPDCU3392

 

EPDCU3392

EPDCU3329

 

 

 

 

 

 

98

 

 

EPDCU3454

 

 

 

 

 

 

 

99

 

 

EPDCU4658

EPDCU4658

 

 

 

 

 

 

100

 

 

EPDCU5183

EPDCU5183

 

 

 

 

 

 

101

 

 

 

EPDCU9830

 

 

 

 

 

 

102

EPPISF001

 

 

 

 

 

 

 

 

 

103

EPPISF002

 

 

 

 

 

 

 

 

 

104

EPPISF010

 

 

 

 

 

 

 

 

 

105

EPPISF011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

106

EPPISF014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

107

EPPISF018

 

 

 

 

 

 

 

 

 

108

EPPISF020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

109

EPPISF025

 

 

 

 

 

 

 

 

 

110

EPPISF027

 

 

 

 

 

 

 

 

 

111

EPPISF032

 

 

 

 

 

 

 

 

 

112

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

113

 

 

 

MA027

 

 

 

MA27a

 

 

114

 

 

 

 

 

 

 

MA40a

 

 

115

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

116

 

 

 

PceGA025

PceGA025

 

 

 

 

 

117

 

 

 

PceGA034

 

 

 

 

 

 

118

 

 

 

Pchgms3

 

 

 

 

 

 

119

 

 

 

Pchgms5

 

 

 

 

Pchgms1

 

120

 

Pchgms1

 

Pchgms1

 

 

 

 

 

 

121

 

 

 

Pchgms2

 

 

 

Pchgms3

Pchgms3

 

122

 

 

Pchgms3

 

 

 

 

 

 

 

123

Pchgms5

 

 

Pchgms6

 

 

 

 

 

 

124

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

125

PMS2

 

 

PMS03

 

 

 

 

 

 

126

 

 

 

PMS30

 

 

 

 

 

 

127

 

 

 

PMS40

 

 

 

 

 

 

128

 

 

 

PMS67

 

 

 

 

 

 

129

PS01H03

 

 

PS01H03

 

 

 

 

 

 

130

 

PS07A02

 

 

 

 

 

 

PS08E08

PS08E08

131

 

 

PS12A02

 

 

 

 

 

 

PS12A02

132

 

 

PS12E02

 

 

 

 

 

 

 

133

 

 

 

UDA-043

 

 

 

 

 

 

134

 

 

 

UDA-045

 

 

 

 

 

 

135

UDP96-001

 

UDP96-001

UDP96-001

 

UDP96-001

UDP96-001

 

 

UDP96-001

136

 

 

 

UDP96-003

UDP96-003

UDP96-003

 

 

 

UDP96-003

137

 

 

UDP96-001

UDP96-005

UDP96-005

UDP96-005

 

UDP96-005

 

UDP96-005

138

 

UDP96-008

 

UDP96-008

UDP96-008

 

 

 

UDP96-001

UDP96-008

139

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UDP96-010

140

 

 

 

UDP96-013

 

 

 

 

 

UDP96-013

141

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UDP96-015

142

 

 

 

 

 

UDP96-018

UDP96-018

 

 

UDP96-018

143

UDP96-019

 

 

UDP96-019

 

UDP96-019

UDP96-019

 

 

UDP96-019

144

 

 

UDP97-401

UDP97-401

 

 

 

 

 

UDP97-401

145

 

 

 

UDP97-402

UDP97-402

 

 

 

 

UDP97-402

146

 

 

 

UDP97-403

 

UDP97-403

UDP97-403

 

 

UDP97-403

147

 

 

 

UDP98-021

 

 

 

 

 

 

148

 

 

 

 

 

UDP98-022

 

 

 

 

149

 

 

 

UDP98-024

 

 

 

 

 

 

150

UDP98-025

 

 

UDP98-025

 

 

 

 

 

 

151

 

 

UDP98-405

UDP98-405

 

 

 

 

 

UDP98-405

152

 

 

 

 

 

UDP98-406

 

 

 

UDP98-406

153

 

 

 

UDP98-407

 

 

 

 

 

UDP98-407

154

 

 

UDP98-408

UDP98-408

 

 

 

 

 

UDP98-408

155

UDP98-409

UDP98-409

UDP98-409

UDP98-409

UDP98-409

 

 

 

 

 

156

 

 

 

UDP98-410

UDP98-410

 

 

 

UDP98-410

 

157

 

 

 

UDP98-411

UDP98-411

 

 

 

 

 

158

UDP98-412

UDP98-412

 

UDP98-412

 

 

 

 

 

 

159

 

 

 

UDP98-414

 

 

 

 

 

 

160

 

XAM01

 

 

 

 

 

 

 

 

161

 

XAM02

 

 

 

 

 

 

 

 

162

 

XAM03

 

 

 

 

 

 

 

 

163

 

XAM04

 

 

 

 

 

 

 

 

164

 

XAM05

 

 

 

 

 

 

 

 

165

 

XAM06

 

 

 

 

 

 

 

 

166

 

XAM07

 

 

 

 

 

 

 

 

167

 

XAM08

 

 

 

 

 

 

 

 

168

 

XAM09

 

 

 

 

 

 

 

 

169

 

XAM10

 

 

 

 

 

 

 

 

170

 

XAM11

 

 

 

 

 

 

 

 

171

 

XAM12

 

 

 

 

 

 

 

 

172

 

XAM13

 

 

 

 

 

 

 

 

173

 

XAM14

 

 

 

 

 

 

 

 

174

 

XAM15

 

 

 

 

 

 

 

 

175

 

XAM16

 

 

 

 

 

 

 

 

176

 

XAM17

 

 

 

 

 

 

 

 

177

 

XAM18

 

 

 

 

 

 

 

 

178

 

XAM19

 

 

 

 

 

 

 

 

179

 

XAM20

 

 

 

 

 

 

 

 

180

بررسی آلل های S در گونه های وحشی

Martinez Gomez et al. (2003c) ژنوتیپ های S مربوط به 18 رقم بادام و 12 گونه وحشی وابسته به ان را با کاربرد آغازگرهای AS1II و AmyC5R بررسی کردند. آنها 8 آلل را در بادام و 6 آلل جدید را در گونه های وحشی (P. webbii , P. kuramica, P. kuramika, P. pentunikowii,P. tangutica , P. bucharica , P. argentea) شناسایی کردند. توالی نوکلیوتیدهای این آغازگرها در بادام و گونه های وحشی حفاظت بالایی را نشان دادند. در برخی از گونه ها (P.glandulosa , P.renella , P.kasuensis , P.mira , P.scoparia , P.pedunculata) هیچ آلل S مشاهده نشد. نتایج یک فاصله ژنتیکی نزدیک بین بادام و گونه های وحشی را نشان داد که قبلا نیز توسط (1991) Kester et al گزارش شده بود. همچنین امکان پذیری انتقال آلل های S از گونه های وحشی به بادام را که توسط Gradziel et al . (2001b) ارائه گردیده بود را تایید کرد.

در بررسی آلل های S در چهار گونه وحشی شامل p.scoparia , P. lycioides , P . elaegnifolia , P. hauskunechtii تنوع بالایی از لوکس S مشاهده گردید، تعداد 14 آلل از رنج 472 تا 1200 جفت باز گزارش گردید. این الل ها در گونه های مذکور متفاوت بودند ولی یک آلل مشابه در 2 گونه , P . elaegnifolia P. hauskunechtii مشاهده شد. گونه های بررسی شده غالبا دارای خودناسازگاری بودند و عمدتا 2 باند در ژل آگارز نشان می دادند. دو آلل مختلف از تکثیر پرایمرهای خود ناسازگاری AS1II و AmyA5R حاصل گردید ولی P. elaegnifolia دارای یک آلل خودسازگاری Self fertile(Sf) بود و تنها یک باند از پرایمر اختصاصی خودسازگاری CEBASF بدست آمد (zeinaladedidi et al. 2007 b ) .

الهی و همکاران (Elahi et al. 2008 ) گزارش کردند که در نمونه های مورد بررسی از گونه های P. communis , P. elaegnifolia , P. hauskunechtii , P. scoparia , P. lycioides , P. orientalis بومی ایران ، پس از کاربرد آغازگر های اختصاصی خودسازگاری (Channuntapipat 2001 , Ma and Oliviera , et al . 2003 ) هیچ گونه آلل سازگاری مشاهده نشد.

راحمی (1389) برای بررسی تنوع خود ناسازگاری در بادام های وحشی و یافتن آلل های احتمالی خود سازگار از روش تکثیر زنجیره پلی مراز با استفاده از 5 جفت آغازگر عمومی و اختصاصی و یک سری اغازگر چندگانه در 96 نمونه بادام و گونه های خویشاوند آن استفاده نمود. تعداد 155 آلل خودناسازگاری تکثیر شد و فراوانی آلل های S محاسبه گردید. کاربرد آغازگرهای مذکور به ویژه آغازگر اختصاصی هیچ آلل سازگاری (Sf) را بین نمونه ها تشخیص نداد. آنالیز اندازه باند های خوانده شده نشان داد که گروه های تاکسونومیک مختلف که این گونه ها به انها تعلق دارد را می توان به وسیله آلل های S از هم تفکیک کرد.

راحمی (1389) به منظور بررسی و شناسایی آلل های جدید، DNA مربوط به 28 آلل ( 17 نمونه از  15 نمونه ) با استفاده از 2 جفت آغازگر دژنره کانسنسوس اینترون اول ودوم تکثیر نمود. DNA تکثیر شده از روی ژل استخراج و توالی DNA های مذکور بوسیله دستگاه توالی یاب تعیین گردید. این توالی با داده های موجود ژن (NCBI) بلاست گردید و حداکثر تشابه توالی های مذکور با داده های موجود تعیین گردید. این توالی ها در پایگاه اطلاعاتی بانک ژن ثبت گردیدند. آنالیز روابط فیلوژنتیک بین آلل های S ترسیم گردید.

راحمی (1389) با کاربرد روش تکثیر چند شکلی های حاصل از برش CAPs به شناسایی آلل های S بادام پرداخت. او از یک جفت آغازگر اینترون دوم برای تکثیر زنجیره پلیمراز در 6 نمونه بادام و گونه های وابسته به جنس Prunus مورد هضم آنزیمی قرار گرفت. نتایج نشان داد که انزیم های محدودگر مورد استفاده در الگوهای برشی متفاوتی ایجاد کردند، بطوریکه Apol بهترین تاثیر را در برش کلیه باند های مورد بررسی نشان داد.

 

وضعیت آلل های S در گونه های مختلف Prunus

گونه

تعداد آلل S گزارش شده

منبع

آغازگر استفاده شده

P. dulcis

45 ( S1-44,Sf)

Ortega at al., 2005

Paconsi-F+EMPC5-consR

 

 

Ortega at al., 2006

Paconsi-F+EMPC3-consR

 

 

Ortega at al., 2009

Paconsi-F+EMPC1-consR

P. webbii

Sa,b,c,d,e,g,h,n

Boskovic et al., 2008

EMPC2-consF+EMPC3-consR

P. webbii

6 new alleles

Boskovic et al., 2009

EMPC2-consF+EMPC5-consR

 

 

 

EMPC1-consF+EMPC5-consR

 

 

 

EMPC2-consF+EMPC3-consR

 

 

 

2&8 Ma and Oliviera Parimers

 

 

 

PaconsI-F+EMPCI-consR

 

 

 

PaconsI-F+Pacons5-R

 

 

 

EMPC2-consF+EMPC3-consR

 

 

 

PaconsI-F+EMPC5-consR

 

 

 

EMPC1-consF+EMPC5-consR

 

 

 

SL-T2+SL-C5R

P. webbii

No amplification

Channuntapipat et al., 2003

SfF+SfR

P. orientalis

 

 

 

P. hauskonetchi

4

Zeinalabedini et al., 2007b

AS1II+AmyC5R

P. lycioides

4

Martinez-Gomez et al., 2003

CEBASf+AmyC5R

p. scoparia

2

 

 

P. elaeagnifolia

4 and Sf

 

 

P. tanguica

1

 

AS1II+AmyC5R

P. bucharica

1

 

 

P. argentea

1

 

 

P. webbii

2

 

 

P. kuramica

1

 

 

P. petunikowii

2

 

 

P. pedunculata

No amplification

 

 

P. scoparia

 

 

 

P. mira

 

 

 

p. kansuensis

 

 

 

p. tennella

 

 

 

p. glandulosa

 

 

 

p. salicina

14(Sa./1,b,c/4.d.e/5,f/6,g-n

Beppu et al., 2003

 

 

 

Sapir et al., 2004

 

P. domesticana

12 ( S1-12)

Sutherland et al., 2004

 

P. armenica

7 ( S1-6,c)

Burgos et al., 1998

 

 

 

Romero et al., 2004

 

P. mume

8 ( S1-8,Sf)

Tao et al., 2002

 

 

 

Ushijima et al., 2004

 

P. hauskonetchi

No amplification

Elahi et al., 2008

2&8 Ma and Oliviera Parimers

P. lycioides

 

 

SfF+SfR

p. scoparia

 

 

 

P. elaeagnifolia

 

 

 

P. communis

 

 

 

P. orientalis

 

 

 

P. persica

2 ( S1,2)

Hegedus et al., 2006

EMPC2-consF+EMPC3-consR

P. davidiana

1 (S1)

 

PaconsI-F+EMPCI-consR

P. avium

14 ( S1-14)

Boskovic and tobutt, 2001

 

 

 

De Cuyper et al.,2005

 

P. cerasus

22 ( S1-22)

 

 

P. argentea

 

Rahemi, 2010

PaConsI-F-FAM+EM

P. brahuica

 

 

PC1consR

P. carduchorum

 

 

PaConsI-F-FAM+EM

P. communis

 

 

PC3consR

P. dulcis

 

 

EM-PC2consF+EM-PC3consR

P. elaeagnifolia

 

 

AS1II-F+AmuC5R

P. erioclada

 

 

CEBASf+AmyC5R

P. fenzliana

 

 

AS1II-F+CEBASf+AmuC5R

P. geniculata

 

 

 

P. glauca

 

 

 

P. haussknechtii

 

 

 

P. kansuensis

 

 

 

P. keredjensis

 

 

 

P. korshinskyi

 

 

 

P. kotschyi

 

 

 

P. kuramica

 

 

 

P. lycioides

 

 

 

P. nairica

 

 

 

P. orientalis

 

 

 

P. pabotii

 

 

 

P. pedunculata

 

 

 

P. persica

 

 

 

P. petunikowii

 

 

 

P. reticulata

 

 

 

P. salicina

 

 

 

P. scoparia

 

 

 

P. spartioides

 

 

 

P. tangutica

 

 

 

P. tenella

 

 

 

P. trichamygdals

 

 

 

P. triloba

 

 

 

P. webbii

 

 

 

 

پراکندگی گونه های وحشی بادام در مناطق رویشگاهی ایران

شرایط طبیعی و موقعیت جغرافیایی ایران بصورتی است که آنرا در تقاطع سه منطقه گیاهی مهم قرار داده است: منطقه اروپ- سیبری که از دو منطقه جنگلی هیرکانی و ارسبارانی تشکیل می شود، منطقه ایرانلو، آناتولی که این ناحیه خود شامل دو منطقه جنگلی زاگرسی و ایرانلو- تورانی است و در نهایت منطقه صحارا – سندی که نوار جنوبی کشور یا بعبارتی منطقه خلیج و عمانی را در بر می گیرد.

منطقه هیرکانی شامل ناحیه رویشی خزری است که جنگل های مرطوب شمال کشور را در خود جای داده است. منطقه ارسبارانی شامل جنگل های نیمه مرطوب است که از تنوع گیاهی وسیعی برخوردار است و حاشیه جنوب غربی دریای مازندران را شامل می شود. منطقه زاگرسی یا جنگل های نیمه خشک و مجموعه ای غنی از انواع گونه های گیاهی است. منطقه ایرانلو- تورانی که تحت عنوان جنگل های خشک و بیابانی شناخته می شود و خود شامل 2 قسمت دشت ( Plain ) و کوهستان (Mountain ) می باشد و بالاخره منطقه خلیج و عمانی که جنگل های خشک نیمه گرمسیری را بوجود آورده و دارای سیمای متفاوتی از چهار ناحیه دیگر است.

به عقیده جوانشیر (1355 ) گونه های وحشی بادام در مناطق مختلف رویشگاهی مذکور پراکنده شده اند ولی در جنگل های مرطوب ( هیرکانی)، وجود هیچ گونه از بادام های وحشی گزارش نشده است. 3 گونه بادام وحشی در جنگل های نیمه مرطوب ، 18 گونه در جنگل های نیمه خشک، 17 گونه در جنگل های خشک و بیابانی و5 گونه در جنگل های خشک و نیمه گرمسیری گزارش شده اند.

 

جنگل های مرطوب

(منطقه هیرکانی)

جنگل های

نیمه مرطوب

(منطقه ارسبارانی)

جنگل های نیمه خشک

(منطقه زاگرسی)

جنگل های خشک و بیابانی ( منطقه ایرانو- تورانی)

جنگل های خشک و نیمه گرمسیری

(منطقه خلیج و عمانی)

 

A.communis

A.Kotschyi

A.horrida

A.communis

A.glauca

A.arabica

A.Scoparia

A.podperae

A.fenzliana

A.orientalis

A.urumiensis

A.carduchorum

A.Kotschyi

A.eburnea

A.lycioides

A.erioclada

A.haussknechtii

A.elaeagnifolia

A.horrida

A.leiocarpa

A.ulmifolia

A.communis

A.trichamygdalus

A.arabica

A.Scoparia

A.keredjensis

A.podperae

A.fenzliana

A.urumiensis

A.kotschyi

A.eburnea

A.lycioides

A.erioclada

A.haussknechtii

A.elaeagnifolia

A.horrida

A.leiocarpa

A.turcomanica

A.arabica

A.scoparia

A.eburnea

A.horrida

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پراکنش ارتفاعی بادام های ایران

جدول 11: پراکنش ارتفاعی گونه های وحشی بادام در زمین

( خاتم ساز 1371، مظفریان1383 Arrar,2009 )

 

ارتفاع از سطح دریا ( متر)

نام علمی

شماره

1700-800

Amygdalus communis L.

1

-

A. orazi

2

1700-500

A.trichamygdalus(Hand-Mazz)Woronow

3

1800

A.wendelboi Freitag

4

1600-1300

A.korshinski(Hand-Mazz.)Bomm

5

1800-1250

A.fenzliana(Fritsch)Lipsky

6

3100-1300

A.hausskenchtii(C.K.Schneider)Bomm

7

-

A.kurdistanica

8

2500-1600

A.orientalis Duh

9

2000-1800

A.kotschyi Boiss.& Hohen

10

2000-1200

A.carduchorum Bomm

11

3000-1700

A.elaeagnifolia subsp.elaeagnifolia

12

3400-1100

A. elaeagnifolia subsp.leiocarpa(Boiss.)Browicz.

13

1900-1650

A.reticulata Runemark ex khatamsaz

14

 2000

A.glauca Browicz

15

3100-300

A.scoparia Spach

16

1500-1000

A.spartioides Oliv.

17

2150

A.erioclada Bomm.

18

2500-1100

A.eburnea Spach.

19

2200-1100

A.nairica Fed.Et Takht.

20

1900-1200

A.spinosissima subsp.spinosissma.

21

2000-800

A. spinosissima subsp. Turcomanica (Linez.) Browicz

22

3800-2700

A.brahuica Boiss.

23

2350-250

A.lycioides var. lycioides

24

2200-1100

A. lycioides var .horrida(Spach.)Browicz.

25

1850-1350

A.x pabotii Browuez

26

1800-1350

A.x keredjensis Browiez

27

1500

A.x podper Woroon

28

700

A.x iranshahri Khatamsaz.

29

1400-1300

A.x kamiaranesis Khatamsaz.

30

2000

A.x yasujensi Khatamsaz.

31

2900-2300

A.x mozaffariani khatamsaz.

32

 

رویشگاه های بادام های وحشی ایران

براساس گزارشات ثابتی (1344)، جوانشیر(1355) ، قهرمان(1365)، صیامی(1368)، خاتم ساز(1371)، مبین(1375)، اتمادی(1378)، مظفریان(1383) و راحمی(1389) بادام های وحشی ایران می توان در مناطق ذیل مشاهده نمود:

1.Prunus amygdalus Batsch(1801)

آذربایجان غربی: ارومیه، جاده بانه- سردشت، مهاباد، جاده سلماس- ارومیه(گردنه قوشچی) ، جاده پیرانشهر- میاندوآب، گردنه زمزیران، ماکو،15 کیلومتری شمال اشنویه، قره باغ، دیزج دل، آب گرم، زینالو، قلنجی، قلعه چی، گوارچین، کهریز، رشکان، انهار، خوی، حسن بیگلو، یام. آذربایجان شرقی: تبریز، سید خواجه. اردبیل: جنگل ارسباران. کردستان: سنندج، جاده سنندج- کامیاران( حمزه و خالدیان)، جاده کامیاران-مریوان، تخته زنگی. فارس: جاده شیراز- فسا(میان جنگل فسا)، پرسپولیس. اصفهان: نجف آباد، حاشیه زاینده رود، خوانسار. تهران آذربایجان شرقی، مرکزی: اراک، هفته، امارت، راستوند، تفرش. لرستان: الیگودرز، زولقی، چم شید، بختیاری. کرمانشاه: سراب نیلوفر. چهارمحال و بختیاری: بن. یزد: ده بالا، طرزجان. کرمان: رابر، کرمان. تهران: کرج، دماوند.

2.Prunus Korshinshyi Hand.Mazz.(1913)

آذربایجان غربی : ارومیه( نزدیک دره قاسملو)، جاده نقده- اشنویه(کیلومتر10)، سردشت. کردستان: مریوان(دزلی).

3.Prunus trichamygdalus Hand.-Mazz.(1913)

آذربایجان غربی : ارومیه(دره قاسملو)، جاده ارومیه- اشنویه(دره شیخ آلان)، کیلومتر10 جاده اشنویه- نقده، 24 کیلومتری شمال غرب نقده، جلدیان. کردستان: سردشت، کامیاران ( تخته زنگی).

4. Prunus wendelboi Freitag.(1977)  

هرمزگان: بندرعباس(کوه گنو). سیستان و بلوچستان: خاش، کوه تفتان، ترش آب، انجیرک، سردریا، گوشه، تمندان و پیلاک، سنگان. کرمان : بم.

5- Prunus fenzliana Fritsch(1892)

آذرباجان غربی : ارومیه(پسان)، جاده ارومیه- نقده، 24 کیلومتری جنوب غربی نقده، خوی، جاده خوی- سلماس، جاده خوی- ارومیه، مهاباد. اردبیل: ارسباران(وایقان به وینق)، آذربایجان شرقی: کلیبر(مکیدی به وینق)، تلوعلی- وینق، قاقالو- وینق، 62 کیلومتری جنوب مرند.

6. Prunus webbii(Spach)Vierh.(1915)

چهارمحال و بختیاری: کوههای بختیاری، لرستان: اشتران کوه، تهران: کرج، مرکزی: اراک

7. Prunus haussknechtii Schneider(1905)

کردستان: جاده مریوان- پاوه، تنگه دزلی، کامیاران(تامینه، روستای لاین، گردنه مروارید)، همدان: نهاوند(کوه گرو)، 20 کیلومتری جنوب نهاوند، کوه الوند، اسدآباد.لرستان: دورود، ازنا، جاده دورود-ازنا، شهبازان، خرم آباد(نوژیان)، جاده شول آباد-الیگودرز، اشتران کوه(تیهون و دریاچه گهر)، اصفهان: فریدون شهر(میدانک)، شادگان، بوئین، میاندشت، مکیدن، دره بادام، چال چرانه، کوه ونیزان، کوه داراب شاه، سعدآباد. کهگیلویه و بویراحمد: سی سخت(گردنه بیژن)، جاده یاسوج- سپیدان، جاده یاسوج- بابامیدان. چهارمحال و بختیاری: زردکوه، کوهرنگ، شهرکرد(نفج ارژنک)، بن، لردگان(تنگه زندان)، بروجن.کرمانشاه: جاده اسلام آباد- ایلام. مرکزی: اراک، کوه کهرود. فارس: سعادت آباد، حاشیه سد درودزن، سروستان، بوانات.

8. Prunus orientalis(Mill.)(1893)

کردستان: جاده مریوان-پاوه، جاده سقز- بانه(پیرعمران، کوه نکروز)، جاده سنندج- مریوان(جنگل باغان)، قلعه حاجی. آذربایجان غربی: جاده مهاباد- سردشت. کرمانشاه: کرمانشاه (کوه پرو، کوه شاهو، کوه قلاجه، سرتنگ خموش، میمون آباد، کیلومتر43 شمال)، کرند غرب (دالاهو)،44 کیلومتری شمال کرند.ایلام: اسلام آباد غرب،(16کیلومتری شمال شرق). چهارمحال و بختیاری: 20 کیلومتری جنوب دوراهان، تنگه سید، چهارطاق اردل، سرقلعه سامان و جونقان. ایلام.

9. Prunus elaeagnifolia Spach subsp.elaeagnifolia

لرستان: ملاوی، دورود، چم شید، چگینی خرم آباد، اصفهان: سمیرم( ده شاهید، حسن آباد، کیلومتر7 جاده حنا- کومه، پادنا)، جاده اصفهان- شهرکرد. چهارمحال و بختیاری: شهرکرد، بروجن، کوهیان، کوهرنگ. کهگیلویه و بویراحمد: جنگل یاسوج، جاده یاسوج، سپیدان، کوه دنا، سی سخت، تل خسرو. فارس: خانه زنیان، 60 کیلومتری جنوب آباده(کوه بل)، اقلید، دشت ارژن(گاو کوشک)، جاده قدیم کازرون(کتل پیرزن، کتل کمارج)، 70 کیلومتری شرق کازرون، سپیدان، سروستان(تنگ غنچه)، نیریز، جاده فیروزآباد، فراش بند، شیراز(سبزپوشان، کوه بونجی، کوه بیل). کرمان: سرچشمه، 65 کیلومتری جنوب رفسنجان، بافت، رابر، کوه جوپار، کوه هزار، کوه نصر، کرمانشاه: بیستون. کردستان. آذربایجان غربی: سردشت، کوه سیر.

10. Prunus elaeagnifolia Spach.subsp.leiocarpa(Boiss.)

کهگیلویه و بویراحمد: ده دشت،(کوه نیل)، کوه دنا(گردنه بیژن)، جاده یاسوج- سپیدان، چهارمحال و بختیاری: ناغان، چهارتاغ، دره بازفت(بالای تلورد)، فلارد، فارس: فهلیان( حسین آباد)،69 کیلومتری جنوب صفاشهر، جاده کازرون(کتل کمارج).کرمان: 15 کیلومتری جنوب غرب راین، کوه هزار، کیلومتر40 جاده جیرفت- کوه خبر، کوه نصر. اصفهان: سمیرم. لرستان: دورود، چم چید.

11. Prunus reticulate Runemak ex Khatamsaz,(1985).

فارس: شیراز( کوه بمو).

12. Prunus pabotii Browicz,(1982)

آذربایجان غربی: جاده مهاباد- سردشت، گردنه زمزیران، 60 کیلومتری جنوب مهاباد، جاده پیرانشهر- سردشت(میرآباد). کردستان: سقز، مریوان(روستای سوته).

13. Prunus kotschyi (Boissier and Hohenm,(Nab.)andRehd),(1923).

آذربایجان غربی: ارومیه(سرو، ارزین، ترگور، غرب سولاک، پسان، دره قاسملو، گردنه حسن سالاران، برده سو، سیلوانا، سیر)، سردشت(زیرساران)، 34 کیلومتری جنوب مهاباد. کردستان: سنندج( ایستگاه زاله؟، دهکده کورشه)، 185 کیلومتری شمال بانه، گردنه خان، کوه شاهپور، جوانمرد، جاده شوشه- نگل، جاده سقز- بانه، نکروز. چهارمحال و بختیاری: سامان. آذربایجان شرقی: میانه. کرمانشاه: قصرشیرین، ریجاب، اسلام آباد غرب، بیستون. همدان: آق بلاغ داغ. لرستان: کوه سفید، بختیاری. مرکزی: اراک، کوه چال خاتون.

14. Prunus carduchorum(Bornm.)Mekle(1965)

آذربایجان غربی: جاده پیرانشهر- سردشت(غرب دهکده میرآباد)، جاده مهاباد- سردشت. کردستان: کیلومتر36 جاده سنندج- کامیاران( دره نشور، پلنگان)، دژشاهپور، مریوان، دزلی. زنجان: ماهنشان، کوه بلقیس. لرستان. کرمانشاه .

15. Prunus spartioides(Spach)Schneider.(1905)

کردستان: کامیاران( سنگ سفید)، 30 کیلومتری قروه، جاده مریوان- پاوه. کرمانشاه: نرسود، جاده کرند غرب، سرپل ذهاب، بیستون. چهارمحال و بختیاری: فلارد و دشت خان میرزا. تهران: کرج، پشند، سرخه حصار، سیاه کوه ورامین(150 کیلومتری جنوب غرب تهران). کرمان: جاده کرمان- بم. هرمزگان: جاده بندرعباس- حاجی آباد، بشاگرد، گوهران. فارس: خفر، کازرون(کتل پیرزن). لرستان: تله زنگ، کوه مالو. دهلران. هرات(کرخنگان).

16. Prunus scoparia(Spach)C.Schneider(1905)

گلستان: گرگان، شرق مراوه تپه، جاده قازان قیه، اصفهان؟: جاده کاشان، نطنز، اردستان، جاده سمیرم-پادنا، تنگه شاهید، کوه سیاه، جاده واریان- اردستان، خور، عروسان، چادگان، خور و بیانک، انارک یزد: جاده تفت- ده بالا، مهریز، صدوق ، یزد، بهاباد. فارس: آباده، گردنه کولی کش، صفاشهر، سروستان، شیراز(کوه بمو)، جاده شیراز- آباده، نورآباد نزدیک ده شور، دشت ارژن، لامرد(لاورخشت)، هرمزگان: بندرعباس، کوه گنو، ده زیارتون، فرقان(کوه بوخون)، بشاگرد، گیلومتر60 سندرک، جاده سندرک- انگوران، سیاهو، حاجی آباد،.کرمان: جاده اسفندقه- حاجی آباد(150 کیلومتری حاجی آباد)، کوه جوپار، جاده خبر- کهت- جاده جیرفت- کرمان، راور، کیلومتر10 جاده جیرفت- راور، درزین، مرغک، سیستان و بلوچستان: دهک، کوه بزمان، جاده بزمان- خاش، 40 کیلومتری شمال خاش، کوه تفتان، ترش آباد، سنگان، کیلومتر130 جاده بمپور- ایرانشهر، کیلومتر55 جاده خاش- ایرانشهر، خراسان جنوبی: بیرجند، خراسان رضوی: جاده کاشمر- نیشابور، تهران: کرج، کوه دشته، مرکزی: محلات، کیلومتر8 جاده باقرآباد- چشمه گل، تنگه بادام، سیاه کوه، سربند، تفرش، ساوه، دلیجان. چهارمحال و بختیاری: لردگان، بروجن، کره بس، فلارد: آذربایجان شرقی: تبریز، کهرود. کرمانشاه. بوشهر. لرستان: پل دختر، ازنا، خرم آباد. قم. ایلام: شیروان، آبدانان، میمه. بوشهر. خوزستان: بهبان، دزفول.

17. Prunus glauca Browiz(1969)

فارس: جاده شیراز- کازرون، کتل پیرزن، 20 کیلومتری شمال شرق شیراز.

18. Prunus lycioides(Spach)C.K.Schneider(1906),var.lycioides

اصفهان: کاشان، فریدون شهر(واحدآباد،پیشکوه)، مازنداران: جاده کندران- هراز(ده پیل)، گیلان: جاده منجیل- لوشان، رودبار. آذربایجان شرقی: کیلومتر42 جاده زنجان- میانه( یدی بولاغ)، جاده زنجان- میانه(قره چالی)، میانه(خیرآباد، قره تپه، صائین دژ)، تبریز، قره چمن. زنجان: جاده زنجان- بیجار(حلب). آذربایجان غربی: ارومیه(گردنه حسن سالاران، گردنه خان)، شاهین دژ، (محمودآباد)، بوکان، 2 کیلومتر شمال شرق خلخال، کردستان: سنندج، کیلومتر15 جاده سنندج- کامیاران. کرمانشاه: شمال شرق کرمانشاه، کوه بزآب، بیستون، طاق بستان، جاده کرمانشاه- سنندج. لرستان: بروجرد، کوه شاه نشین(15 کیلومتری جنوب بروجرد). سیستان و بلوچستان: زاهدان، سمنان: کیلومتر34 جاده سمنان، فیروزکوه، جاده سرخه- بشم، شاهرود، بسطام، 10 کیلومتری زمان آباد، کوه قلعه بالا، کیلومتر20 جاده دامغان – سمنان، تهران: کوه دربند، جاده هراز، جاجرود، خجیر، سولقان، دره کرج، جاده تهران- کرج (کلاک)، کوه دشته، شهرستانک، آب علی، علی آباد کرج. مرکزی: دلیجان، موته، اراک. قم: قم. همدان: کیلومتر130 جاده همدان- قزوین-ملایر، نهاوند، خرقان. چهارمحال و بختیاری: لردگان، بازفت، ارمند. قزوین. کردستان: سنندج. یزد: مهریز(دره دامگاهان)، تفت، خاتم. مهران، شیروان. لرستان : دورود، خرم آباد، جاده دورود- خرم آباد، خارون. کرمان. جبال بارز. فارس: شمال باده، شیراز.

19- Prunus lycioides(Spach)C,K.Schneider(1906),var.horrida(1969)

اصفهان: کیلومتر25 جاده اصفهان- شهررضا، فارس: 66 کیلومتری جنوب شرقی آباده، شیراز(کوه بمو) کیلومتر90 جنوب شرقی شیراز. جهرم(اسماعیل آباد)،55 کیلومتری جاده شیراز- فیروزآباد، هرمزگان: بندرعباس(78 کیلومتری درزین)، کرمان: زرند، رفسنجان، بافت، قربه العرب. سمنان: شاهرود: بسطام، دامغان، توران، دلبر، کوه یزدو، تهران: کوه آبعلی، 24 کیلومتری شمال تهران، فیروزکوه، سیمین دشت، درکه، جاده شاه نشین، طالقان، ملارد، جاجرود، خجیر(بین سرخه حصار و جاجرود)، لواسان، الموت، شیرکوه، کیلومتر10 جاده کرج- چالوس، دره شهرستانک، کلاک، فشم. قزوین. چهارمحال و بختیاری: سبزکوه. لرستان: اشترانکوه. آذربایجان غربی: ارومیه، کرناور. بوشهر. گیلان: رودبار. یزد: جاده یزد- اصفهان. کرمانشاه: قصرشیرین، بیستون. مرکزی: اراک، راسوند، تفرش .

20. Prunus Spinosissima(Bge.)Franch.(1883),subsp.Spinosissima

خراسان: 50 کیلومتری شمال ششرق کاشمر(ده بزق)، دره گز(تندوره، چهل مره)، کیوت داغ، جاده مشهد- تربت حیدریه(رباط سنگ).

21. Prunus spinosissima(Bge.)Franch.(1883),subsp.turcomanica

خراسان: مشهد، قوچان، درگز، جاده بجنورد- شیروان، سبزوار، بیرجند، نیشابور(میرآباد)، کیلومتر44 جاده نیشابور- کاشمر، سرخس(صالح آباد)، 10 کیلومتری شرق بق بقو، جاده مشهد- تربت حیدریه(رباط سفید)، جاده مشهد- سرخس، تربت جام، یزد: بهاباد.

22. Prunus urumiensis(Bornm.)Browicz.(1910)

آذربایجان غربی: ارومیه، جاده سلماس- ارومیه، کوه کارنارو، گردنه قوشچی، قره باغ، پسیان ، ماکو، بازرگان، خوی.

23. Prunus nairica,Fed(1936).

آذربایجان غربی : خوی( کوه حاجی الدین)، بازرگان(دیزج)، ماکو، خوی(قطوره دره، حبشی بالا)، ارومیه(پسان،رازان).آذربایجان شرقی: گیلومتر20 جاده اهر- تبریز، کردستان: جاده سنندج- مریوان( روستای نیاره).

24. Prunus eburnean(Spach)Aitch.and Hemsley(1886)

اصفهان: شهرضا، کوه صفه، کهگیلویه وبویراحمد: دوگنبندان، آب ریگون، فارس: 5 کیلومتری شمالغرب شیراز، جاده شیراز- کازرون(کتل پیرزن، گتل کمارج)، 24 کیلومتری غرب کازرون، چنار شاهیجان، خانه زنیان، کوه سرداب، سبزه پوشان، جاده نورآباد، جهرم، خفر، مهارلو، پرسپولیس، پاسارگاد، جاده دشت مرغاب- شیراز. هرمزگان: کیلومتر110 جاده بندرعباس- سیرجان،50 کیلومتری شمال بندرعباس، بشاگرد، گوهران. بوشهر: دالکی، جاده دالکی- کازرون، کوه خورموج. خوزستان: 70 کیلومتری جنوب شرق سویره، کرمان: سعیدآباد، ده بکری، کوه خبر، کهت، جبال بارز، جاده بم- جیرفت، دارزین، مکران، 51 کیلومتری شمال سیرجان، جاده سیرجانف علی اباد، گردنه چاه چغوک، جاده سیرجان- گردنه چاه چغوک، جاده گردنه چاه چغوک- طارم. سیستان وبلوچستان: خاش، ایرانشهر، کیلومتر25 جاده بزمان-بم، کیلومتر15 جاده زاهدان-ایرانشهر، 125 کیلومتری شمالغرب زاهدان، کیلومتر5 جاده خاش- ایرانشهر، کیلومتر60 جاده خاش-بزمان، کیلومتر60 جاده خاش میرجاوه، کیلومتر120 جاده زاهدان-بم( جنوبر غرب نصرت آباد)، 40 کیلومتری شمال خاش، کوه تفتان( ترش آب و تمندان)، 40 کیلومتری جاده زاهدان- خاش، کوه کارواندار. خراسان جنوبی: 100کیلومتری شرق بیرجند، کوه انگوران، ده زیدان، آذربایجان غربی: ارومیه(دولت آباد)، قم(علی آباد)، جاده تهران- قم. کرمانشاه: قصرشیرین، جاده قصرشیرین- کرند. ایلام: گیلان غرب. یزد: 115 کیلومتری جنوب شرق یزد،10 کیلومتری شمال شرق انارک. خراسان: کوه سفید ازبگو، کشف رود.

25. Prunus brahuica(Boiss.)Atich.and Hemsley(1886)

سیستان و بلوچستان: کوه تفتان ( تمندان ، پیلاک). خراسان .

26. Prunus erioclada(Born.)SIC,comb.nov.(1996)

فارس: آباده، صفاشهر، پرسپولیس، تنگ سعادت آباد، پاسارگاد، نیریز. چهارمحال وبختیاری: فارسان، لرستان.

27. p.bicarpa

فارس: پرسپولیس، دشت ارژن.

28.p.stoksiana

بلوچستان .

29.P.x keredjensisi Browicz(1969)

تهران: کرج، کوه دشته، چیتگر، دره وردآورد، کیلومتر84 جاده تهران- قم، جاجرود، ماهی سرا، اشتهارد، فتح آباد.

30.P.x yasujensis Khatamsaz.(1988)

کهگیلویه وبویراحمد: یاسوج، سی سخت.

31.P.x podperaeWoron.(1925)

بوشهر: بوشهر(کوه خورموج). فارس: جاده شیراز- کازرون ( کتل کمارج).

32.P.x kamiaranesi Khatamsaz&Assadi(1988)

کردستان: کیلومتر30 جاده سنندج- کامیاران.

33-P.x iranshahri Khatamsaz(1988)

فارس: کیلومتر36 جاده خنج- لار.

34-P.x mozaffarianii Khatamsaz(1988)

سیستان بلوچستان: کوه تفتان، سنگان .